Ile kosztuje odwołanie od orzeczenia o niepełnosprawności i co daje wyższy stopień

Odwołanie od orzeczenia o niepełnosprawności nic nie kosztuje, bo postępowanie w zespole i późniejsza sprawa w sądzie są wolne od opłat. Płacisz najwyżej za własne badania albo prawnika. Wyjaśniamy, ile realnie wydasz, ile to trwa i jakie pieniądze oraz ulgi otwiera wyższy stopień niepełnosprawności.

Treści redaguje radca prawny Robert Staszewski

Zanim złożysz odwołanie od orzeczenia o niepełnosprawności, w głowie kołacze zwykle jedno pytanie: ile mnie to będzie kosztować i czy w ogóle warto. Warto, bo samo odwołanie jest darmowe, a stawka bywa wysoka. To nie chodzi o kawałek papieru. Od stopnia niepełnosprawności zależą konkretne pieniądze, ulgi i uprawnienia, które dostajesz albo tracisz na kolejne kilka lat.

Masz na odwołanie czternaście dni od dnia, w którym odebrałeś orzeczenie. Termin sprawdź w pouczeniu na końcu pisma, bo to ono jest tu najważniejsze. Jeśli go przegapisz, orzeczenie się utrwali i z zaniżonym stopniem zostajesz aż do następnej komisji.

Odwołanie nic nie kosztuje

To jest sedno całej sprawy z pieniędzmi. Postępowanie przed zespołem do spraw orzekania o niepełnosprawności jest wolne od opłat. Nie płacisz za złożenie odwołania, nie płacisz za ponowne badanie przez komisję, nie ma tu żadnej opłaty skarbowej.

Odwołanie składasz do wojewódzkiego zespołu, ale za pośrednictwem tego powiatowego lub miejskiego, który wydał orzeczenie. W praktyce zanosisz je albo wysyłasz pod ten sam adres, z którego przyszła decyzja. Powiatowy zespół może jeszcze sam zmienić orzeczenie na Twoją korzyść. Jeśli tego nie zrobi, przekazuje akta wyżej i sprawą zajmuje się komisja wojewódzka.

Gdyby i wojewódzki zespół podtrzymał niekorzystne dla Ciebie orzeczenie, masz jeszcze jeden ruch: odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Na to jest zwykle trzydzieści dni, też liczonych od doręczenia, i też składasz je za pośrednictwem zespołu. I tu dobra wiadomość dotycząca kosztów: sprawy z tego zakresu są co do zasady zwolnione z kosztów sądowych. Nie wnosisz opłaty od odwołania do sądu. Dokładne pouczenie o terminie i sposobie wniesienia znajdziesz na końcu orzeczenia wojewódzkiego zespołu, więc je przeczytaj, zanim zaczniesz działać.

Co realnie może Cię kosztować

Skoro sama procedura jest darmowa, to skąd w ogóle mowa o kosztach. Z trzech miejsc, i warto je znać z góry.

• Dokumentacja medyczna. Podstawowe zaświadczenie od lekarza prowadzącego zwykle dostajesz w ramach NFZ, ale niektóre placówki pobierają opłatę za kopie dokumentacji albo za dodatkowe zaświadczenie. To zwykle kwoty rzędu kilkudziesięciu złotych, nie setek.
• Prywatne badania i konsultacje. Jeśli chcesz wzmocnić odwołanie świeżym badaniem u specjalisty poza kolejką NFZ, płacisz za nie z własnej kieszeni. To Twój wybór, nie obowiązek, ale często to właśnie mocna, aktualna dokumentacja przeważa szalę przed komisją.
• Prawnik lub pełnomocnik. Nie musisz go mieć na żadnym etapie, także w sądzie. Jeśli jednak zdecydujesz się na pomoc, to jego wynagrodzenie jest jedynym naprawdę odczuwalnym kosztem całej sprawy.

Krótko mówiąc, urząd i sąd nic od Ciebie nie chcą. Jedyne wydatki, jakie mogą się pojawić, bierzesz na siebie dobrowolnie, żeby zwiększyć swoje szanse.

Co daje wyższy stopień, czyli o co walczysz

Tu robi się konkretnie, bo od stopnia zależą realne uprawnienia i pieniądze. Poniżej pokazujemy sam kierunek, bo szczegółowe kwoty zmieniają się co roku, a część świadczeń zależy dodatkowo od wskazań wpisanych w orzeczeniu, nie tylko od samego stopnia.

Zwróć uwagę na prawą kolumnę. Bardzo często nie wystarczy sam stopień, decyduje jeszcze pojedyncze wskazanie w orzeczeniu, na przykład dotyczące konieczności stałej opieki albo prawa do karty parkingowej. Dlatego odwołanie warto wnieść nie tylko wtedy, gdy dostałeś za niski stopień, ale też wtedy, gdy stopień jest w porządku, lecz w orzeczeniu brakuje wskazania, które otwiera drogę do świadczenia. Konkretne kwoty i progi dochodowe sprawdź w PCPR lub urzędzie, który dane świadczenie wypłaca, bo one się zmieniają.

Ile to trwa

Powiatowy zespół powinien wydać orzeczenie stosunkowo szybko, zwykle w granicach miesiąca, a w sprawach wymagających dodatkowego postępowania nieco dłużej. Po Twoim odwołaniu zespół wojewódzki także ma na rozpatrzenie sprawy zakreślony termin liczony w tygodniach, choć w praktyce bywa on przekraczany, gdy potrzebne jest kolejne badanie.

Etap sądowy trwa najdłużej i tu nie ma sztywnego terminu. Sąd zwykle powołuje biegłych, którzy wydają opinię o Twoim stanie zdrowia, a to potrafi się ciągnąć miesiącami. Za pracę biegłego sądowego nie płacisz z góry, bo w tych sprawach koszty ponosi Skarb Państwa. Konkretne terminy na każdym etapie sprawdź w pouczeniu do orzeczenia, bo tam są wpisane wiążąco.

Czy odwołując się, mogę na czymś stracić

To najczęstsza obawa i najczęstszy powód, dla którego ludzie odpuszczają. W tych sprawach nie płacisz kar za przegraną. Nie ma opłaty sądowej, którą byś tracił, i nie ma kosztów drugiej strony, którymi urząd mógłby Cię obciążyć, bo tu nie ma klasycznego przeciwnika procesowego.

Jest jednak jedna rzecz, o której trzeba wiedzieć. Komisja wojewódzka bada sprawę od nowa i teoretycznie może ocenić Twój stan inaczej, niż zrobił to zespół powiatowy. W praktyce zdecydowana większość odwołań albo poprawia sytuację, albo zostawia ją bez zmian, ale sama możliwość ponownej, pełnej oceny istnieje. Jeśli masz co do tego wątpliwości, zwłaszcza gdy obecny stopień daje Ci już ważne uprawnienia, warto przed złożeniem odwołania porozmawiać z prawnikiem lub doradcą w PCPR i spokojnie ocenić, czy dokumentacja rzeczywiście przemawia za wyższym stopniem.

Kiedy naprawdę warto powalczyć

Zsumuj to na chłodno. Odwołanie jest darmowe, procedura sądowa też, a wyższy stopień lub brakujące wskazanie potrafią otworzyć świadczenia i ulgi, które przez najbliższe lata liczą się w tysiącach złotych rocznie. Jeśli czujesz, że komisja nie wzięła pod uwagę części Twoich schorzeń albo oparła się na pobieżnym badaniu, matematyka jest po Twojej stronie. Ryzykujesz najwyżej własny czas i ewentualny koszt świeżej dokumentacji, a możesz zyskać dużo więcej.

Pytania

Ile kosztuje złożenie odwołania? Nic. Postępowanie przed zespołem do spraw orzekania o niepełnosprawności jest wolne od opłat, a późniejsze odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych jest co do zasady zwolnione z kosztów sądowych. Płacisz najwyżej za własną dokumentację lub prawnika, jeśli się na niego zdecydujesz.

Czy muszę mieć prawnika? Nie. Na żadnym etapie, także w sądzie. Możesz działać sam. Prawnik bywa pomocny w sprawie sądowej, ale to Twój wybór i jedyny realnie odczuwalny koszt całej procedury.

Ile mam czasu na odwołanie? Do zespołu wojewódzkiego zwykle czternaście dni od doręczenia orzeczenia, a do sądu zwykle trzydzieści dni od doręczenia orzeczenia zespołu wojewódzkiego. Dokładne terminy sprawdź w pouczeniu na końcu pisma, bo to one są wiążące.

Co dokładnie zyskam, jeśli dostanę wyższy stopień? To zależy od stopnia i od wskazań wpisanych w orzeczeniu. Wyższy stopień może otworzyć ulgę rehabilitacyjną, dofinansowania z PCPR i PFRON, kartę parkingową, dodatkowe uprawnienia pracownicze oraz świadczenia dla opiekuna. Konkretne kwoty i progi sprawdź w urzędzie, który dane świadczenie wypłaca.

Czy mogę stracić obecny stopień, odwołując się? Komisja wojewódzka bada sprawę od nowa i ma prawo ocenić Twój stan inaczej. W praktyce zdarza się to rzadko, ale jeśli obecny stopień daje Ci już ważne uprawnienia, przed odwołaniem warto skonsultować dokumentację z prawnikiem lub doradcą w PCPR.

Czy za biegłego w sądzie muszę zapłacić? Nie z góry. W sprawach z zakresu orzekania o niepełnosprawności koszty opinii biegłych ponosi Skarb Państwa, więc badanie na potrzeby sądu Cię nie obciąża.

Podstawa prawna

Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych: art. 4 i art. 6b, art. 6c i art. 6d. Kodeks postępowania administracyjnego: art. 129. Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych: przepisy o zwolnieniu z kosztów w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Uprawnienia i świadczenia oraz aktualne kwoty i progi: PCPR, PFRON oraz urzędy wypłacające dane świadczenie. Zawsze sprawdzaj pouczenie dołączone do konkretnego orzeczenia, bo terminy i sposób wniesienia odwołania są w nim wskazane wiążąco.