Ile kosztuje jazda po alkoholu i co Ci przysługuje

Za jazdę po alkoholu nie płacisz jednej kary, tylko kilka pozycji naraz: grzywnę, osobne świadczenie pieniężne, utratę prawa jazdy na lata, a od pewnego stężenia przepadek auta i koszty sądowe. Wyjaśniamy, ile realnie kosztuje każdy element, kiedy przysługuje zwolnienie z kosztów i z jakich praw możesz skorzystać, łącznie z powrotem za kierownicę na blokadę alkoholową.

Treści redaguje radca prawny Robert Staszewski

Ludzie pytają „ile płaci się za jazdę po alkoholu”, jakby chodziło o jedną liczbę. Nie chodzi. Rachunek składa się z kilku pozycji, które się sumują: sama kara, osobne świadczenie pieniężne, zakaz prowadzenia na lata, a od pewnego stężenia także przepadek samochodu i koszty postępowania. Dlatego zamiast szukać jednej kwoty, warto rozłożyć całość na czynniki i osobno policzyć to, co grozi, oraz to, co możesz dla siebie ugrać.

Zanim jednak cokolwiek policzysz, sprawdź jedną rzecz, bo od niej zależy cały cennik: ile alkoholu wykazało badanie. Prawo dzieli te sprawy na dwie zupełnie różne kategorie, a różnica w skutkach jest ogromna.

Dwie kategorie, dwa różne rachunki

Od 0,2 do 0,5 promila alkoholu we krwi to stan po użyciu alkoholu, czyli wykroczenie. Powyżej 0,5 promila to stan nietrzeźwości, a prowadzenie pojazdu w tym stanie jest już przestępstwem. Granica jest cienka, ale to, po której jej stronie się znajdziesz, przesądza o wszystkim, co dalej.

Dokładny wynik znajdziesz w protokole badania alkomatem albo w wyniku badania krwi. Jeśli masz wątpliwość, po której stronie tabeli jesteś, sprawdź to w dokumentach ze sprawy, zanim zaczniesz cokolwiek liczyć. Konkretne kwoty grzywny i świadczenia bywają zmieniane przez ustawodawcę, więc traktuj liczby poniżej jako punkt odniesienia, a nie pewnik. Aktualne minimum sprawdź w brzmieniu kodeksu obowiązującym w dniu czynu albo zapytaj w sądzie.

Z czego składa się rachunek

Grzywna albo kara. Przy wykroczeniu kodeks ustala minimalną wysokość grzywny i sąd nie może zejść niżej. Przy przestępstwie sąd wybiera rodzaj i wysokość kary w granicach ustawy, więc widełki są znacznie szersze, a w poważniejszych sprawach w grę wchodzi kara pozbawienia wolności.

Świadczenie pieniężne. To osobna kwota, niezależna od grzywny, którą sąd zasądza na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Przy przestępstwie z jazdy po alkoholu jego minimum jest wyraźnie wyższe niż przy wykroczeniu, a przy powtórnej jeździe po alkoholu rośnie jeszcze bardziej. To bardzo często najboleśniejsza pozycja na całym rachunku, bo dochodzi do samej kary i liczy się w tysiącach złotych.

Zakaz prowadzenia pojazdów. Formalnie nie jest wydatkiem, ale w praktyce potrafi kosztować najwięcej, zwłaszcza gdy auto jest Ci potrzebne do pracy. Przy przestępstwie to co najmniej trzy lata, a przy niektórych sprawach zakaz jest dożywotni. Co do zasady obejmuje wszystkie kategorie prawa jazdy, nie tylko tę, którą jechałeś.

Przepadek pojazdu. Od pewnego progu stężenia sąd ma obowiązek orzec przepadek samochodu albo jego równowartości. Jeśli auto nie jest wyłącznie Twoje, na przykład jest w leasingu, współwłasności albo pożyczone, sąd zasądza równowartość, czyli kwotę odpowiadającą wartości pojazdu. Auto na firmę czy służbowe nie chroni więc przed finansowym skutkiem. Dokładny próg promili, od którego przepadek staje się obowiązkowy, sprawdź w aktualnym brzmieniu kodeksu, bo to przepis stosunkowo nowy i to właśnie ta liczba decyduje o tym, czy tracisz auto.

Koszty postępowania. Jeśli sąd Cię skaże, do kary dochodzą zryczałtowane koszty procesu oraz opłata liczona od wysokości kary. Doliczają się także wydatki na badania, na przykład koszt badania krwi. To zwykle najmniejsza z pozycji, ale realna.

Skutki uboczne. Poza kwotami z wyroku pojawiają się koszty pośrednie: droższe ubezpieczenie po odzyskaniu prawa jazdy, a u kierowców zawodowych ryzyko utraty pracy. Tych pozycji żaden wyrok nie wypisze, ale wchodzą do prawdziwego rachunku.

Ile realnie orzeka sąd

Przy przestępstwie sąd nie działa według sztywnej taryfy, tylko w granicach ustawowych, i bierze pod uwagę okoliczności: poziom alkoholu, to, czy doszło do kolizji lub wypadku, dotychczasową niekaralność, postawę po zdarzeniu. Dwie osoby z podobnym wynikiem badania mogą dostać różne kary, bo różni je reszta sprawy.

Wynika z tego prosty wniosek: wysokości wyroku nie da się policzyć z góry co do złotówki i nie ma sensu sugerować się kwotą, którą ktoś podał na forum. To, na co realnie masz wpływ, to zejście ku dolnemu końcowi tych widełek, przez przedstawienie okoliczności działających na Twoją korzyść. I tu przechodzimy na drugą stronę rachunku, czyli do tego, co Ci przysługuje.

Co Ci przysługuje

Sprawa o jazdę po alkoholu to nie tylko rachunek do zapłacenia. To także zestaw praw, z których wiele osób nie korzysta, bo nie wie, że je ma.

Masz prawo do obrony. Możesz kwestionować przebieg badania, sposób jego wykonania, odstęp czasu między prowadzeniem a pomiarem, a w spornych sprawach wnosić o wyliczenie stężenia przez biegłego. Nie każdy wynik alkomatu jest bezdyskusyjny.

Masz prawo do obrońcy, adwokata albo radcy prawnego. Jeśli nie stać Cię na obrońcę z wyboru, możesz złożyć wniosek o obrońcę z urzędu, wykazując swoją sytuację majątkową.

Możesz wnosić o warunkowe umorzenie postępowania. W części spraw, zwłaszcza przy niewielkim przekroczeniu progu, wcześniejszej niekaralności i braku wypadku, sąd może postępowanie warunkowo umorzyć. Nie ma wtedy skazania i wpisu jako osoba karana, choć sąd i tak zwykle orzeka zakaz prowadzenia oraz świadczenie pieniężne. To najkorzystniejsze wyjście i warto o nie powalczyć od samego początku.

Możesz odzyskać prawo jazdy wcześniej, na blokadę alkoholową. Po odbyciu części zakazu można wnieść do sądu o to, by dalszy zakaz ograniczyć do prowadzenia pojazdów niewyposażonych w blokadę alkoholową. Urządzenie nie pozwala uruchomić auta bez trzeźwego wydechu, ale pozwala legalnie wrócić za kierownicę. To realna droga dla osób, które samochód mają do pracy. Termin, od którego wolno złożyć taki wniosek, zależy od długości i rodzaju zakazu, więc sprawdź go dla swojej sytuacji.

Przy uniewinnieniu odzyskujesz koszty obrony. Jeśli sprawa zakończy się uniewinnieniem, co do zasady kosztów procesu nie ponosisz Ty, lecz Skarb Państwa, a przy obrońcy z wyboru możesz wnosić o zwrot uzasadnionych wydatków na obronę.

Kiedy przysługuje zwolnienie z kosztów

Jeśli martwisz się nie tyle karą, ile samymi kosztami sądowymi, pamiętaj, że nie są one bezwarunkowe. Osoba, dla której ich uiszczenie byłoby zbyt uciążliwe ze względu na sytuację rodzinną, majątkową i wysokość dochodów, może wnieść o zwolnienie od kosztów w całości lub w części. Sąd może też z urzędu odstąpić od obciążania kosztami, gdy przemawiają za tym względy słuszności.

We wniosku opisujesz konkretnie swoją sytuację: dochody, stałe wydatki, osoby na utrzymaniu, zobowiązania. Im rzetelniej to przedstawisz, tym większa szansa. Taki wniosek warto złożyć wraz ze stanowiskiem w sprawie, a nie dopiero po wyroku. Zwolnienie z kosztów nie obejmuje jednak grzywny ani świadczenia pieniężnego, bo to są kary, a nie koszty procesu.

Ile to trwa

Zatrzymanie prawa jazdy następuje od razu, jeszcze przed wyrokiem, i okres tego zatrzymania zwykle zalicza się później na poczet zakazu. Samo postępowanie sądowe trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy, zależnie od sądu i od tego, czy sprawa jest sporna. Przez ten czas nie masz jeszcze prawomocnego wyroku, ale prawa jazdy i tak nie odzyskasz, więc na powrót za kierownicę trzeba poczekać.

Pytania

Ile realnie kosztuje jazda po alkoholu? Nie ma jednej kwoty, bo składa się na nią kilka pozycji: kara albo grzywna, osobne świadczenie pieniężne na Fundusz, koszty postępowania, a przy wysokim stężeniu także przepadek auta lub jego równowartości. Do tego dochodzą koszty pośrednie, jak droższe ubezpieczenie. Dokładne minimalne kwoty sprawdź w aktualnym brzmieniu kodeksu.

Czy naprawdę mogą mi zabrać samochód? Tak. Od pewnego progu stężenia sąd ma obowiązek orzec przepadek pojazdu. Jeśli auto nie jest wyłącznie Twoje, orzeka się przepadek równowartości, czyli kwotę odpowiadającą jego wartości. Konkretny próg, od którego jest to obowiązkowe, potwierdź w obowiązujących przepisach.

Czy da się wrócić do jazdy przed końcem zakazu? Często tak, na blokadę alkoholową. Po odbyciu części zakazu można wnieść o ograniczenie go do pojazdów wyposażonych w takie urządzenie. Termin, od którego wolno złożyć wniosek, zależy od długości i rodzaju zakazu, więc sprawdź go dla siebie.

Nie mam pieniędzy na koszty sądowe. Co wtedy? Możesz wnieść o zwolnienie od kosztów postępowania, opisując swoją sytuację majątkową i rodzinną. Sąd może zwolnić Cię w całości lub w części. Zwolnienie nie obejmuje jednak grzywny ani świadczenia pieniężnego.

Czy sprawa zawsze kończy się skazaniem? Nie. W części spraw, zwłaszcza przy niewielkim przekroczeniu progu i wcześniejszej niekaralności, sąd może postępowanie warunkowo umorzyć. Nie ma wtedy wpisu jako osoba karana, choć zwykle i tak orzeka zakaz prowadzenia oraz świadczenie. Warto o to zawalczyć od początku, najlepiej z pomocą obrońcy.

Czy potrzebuję prawnika? Do samego stawienia się w sądzie nie, ale w tych sprawach obrońca potrafi realnie obniżyć rachunek: wywalczyć warunkowe umorzenie, krótszy zakaz albo niższy koniec widełek kary. Jeśli nie stać Cię na obrońcę z wyboru, złóż wniosek o obrońcę z urzędu.

Podstawa prawna

Kodeks karny: art. 178a, art. 42, art. 43a oraz art. 49, art. 44b, art. 66 i art. 67. Kodeks karny wykonawczy: art. 182a. Kodeks wykroczeń: art. 87, art. 29. Kodeks postępowania karnego: przepisy o obrońcy z urzędu, o zwrocie kosztów obrony przy uniewinnieniu oraz o zwolnieniu od kosztów sądowych. Ustawa o opłatach w sprawach karnych. Progi stężenia alkoholu wynikają z ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Minimalne kwoty grzywny i świadczenia oraz próg promili, od którego przepadek auta jest obowiązkowy, sprawdź w brzmieniu przepisów obowiązującym w dniu czynu, bo bywają zmieniane.