Świadectwo pracy. Ile kosztuje sprostowanie i co Ci przysługuje

Świadectwo pracy i jego sprostowanie są bezpłatne, a jeśli pracodawca wyda je z błędem albo za późno, możesz dochodzić odszkodowania. Tłumaczymy, ile realnie kosztuje cała droga, co Ci się należy i kiedy pracownik nie płaci za sprawę w sądzie.

Treści redaguje radca prawny Robert Staszewski

Świadectwo pracy dostaje każdy, kto kończy zatrudnienie na umowie o pracę. Dobra wiadomość jest taka, że przez większość tej sprawy nie wyjmiesz portfela. Samo świadectwo jest bezpłatne, wniosek o jego sprostowanie też nic nie kosztuje, a jeśli pracodawca zawini, to on może być tym, który płaci. Ten tekst jest właśnie o pieniądzach i o prawach: ile realnie kosztuje cała droga, co Ci się należy i co możesz odzyskać, gdy dokument jest błędny albo w ogóle go nie dostałeś.

O tym, jak napisać wniosek o sprostowanie krok po kroku, oraz o samych terminach i pułapkach piszemy w osobnych tekstach. Tu skupiamy się wyłącznie na jednym pytaniu: ile mnie to kosztuje i co z tego mam.

Co jest darmowe, a co potrafi kosztować

Zacznijmy od tego, za co nie zapłacisz, bo to najczęstsze pytanie.

Jak widać, cała droga u pracodawcy jest darmowa. Realny koszt pojawia się dopiero wtedy, gdy zdecydujesz się na prawnika albo gdy sprawa trafi do sądu, ale i tam pracownik jest w dużej mierze chroniony przed opłatami. Do tego wrócimy niżej.

Ile kosztuje Cię błąd, którego nie poprawisz

Zanim policzymy koszty sprostowania, warto zrozumieć, ile kosztuje jego zaniechanie, bo to najdroższa pozycja w całej sprawie i najczęściej niewidoczna od razu.

Błędne świadectwo samo w sobie nic nie kosztuje w dniu, w którym je odbierasz. Rachunek przychodzi później, w urzędzie:

• Zaniżony lub pominięty okres zatrudnienia potrafi obciąć przyszłą emeryturę albo prawo do zasiłku dla bezrobotnych.
• Źle wpisany tryb rozwiązania umowy może opóźnić wypłatę zasiłku dla bezrobotnych o okres oczekiwania.
• Zawyżony wymiar wykorzystanego urlopu odbiera Ci dni wolne u nowego pracodawcy.

To są konkretne, choć rozłożone w czasie straty finansowe. Dlatego sprostowanie, które jest bezpłatne, w praktyce chroni Cię przed kosztami, których nie da się już potem odzyskać. Kilkanaście minut na napisanie pisma jest tu najlepiej wydanym czasem w całej sprawie.

Co Ci przysługuje, gdy świadectwo jest błędne

Masz prawo do świadectwa zgodnego z prawdą. To nie jest uprzejmość ze strony pracodawcy, tylko jego obowiązek. Konkretnie przysługuje Ci:

• Poprawione świadectwo w miejsce błędnego. Pracodawca, który uwzględni wniosek, wydaje Ci nowy, kompletny dokument, a nie notatkę o jednej poprawce. Za to nie płacisz.
• Zawiadomienie o odmowie, jeśli pracodawca uzna, że błędu nie ma. Nie może po prostu milczeć. Dopiero jego odmowa otwiera Ci drogę do sądu pracy.
• Wydanie świadectwa bez żadnych warunków. Pracodawca nie może uzależnić jego wydania od zwrotu sprzętu, podpisania czegokolwiek ani od wzajemnych rozliczeń. Świadectwo należy Ci się z mocy prawa.

Warto to znać, bo najczęstszym sposobem na pozbawienie pracownika jego prawa jest wmówienie mu, że coś jeszcze musi zrobić, zanim dostanie dokument. Nie musi.

Odszkodowanie, gdy pracodawca zawini

Tu dochodzimy do sedna dla osoby, która pyta, co może z tego mieć. Jeśli pracodawca nie wyda świadectwa w terminie albo wyda je z błędem, prawo przewiduje odszkodowanie za szkodę, którą Ci przez to wyrządził.

Kluczowy warunek jest taki, że musi istnieć realna szkoda związana z tym, że pozostawałeś bez pracy właśnie z powodu braku prawidłowego świadectwa. Klasyczny przykład to sytuacja, w której nowy pracodawca nie mógł Cię zatrudnić albo urząd pracy odsunął świadczenie, bo nie miałeś poprawnego dokumentu.

Wysokość odszkodowania jest w tym wypadku ograniczona. Przysługuje ono w wysokości wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy z tego powodu, ale nie dłużej niż za sześć tygodni. To górna granica, a nie kwota gwarantowana. W praktyce trzeba wykazać, że szkoda faktycznie powstała i że wynikła właśnie z wadliwego świadectwa, a nie z innych przyczyn. Dlatego jest to droga skuteczna, ale wymagająca dowodów, i przy poważniejszej sprawie warto omówić ją z prawnikiem.

Nie każdy błąd w świadectwie prowadzi więc automatycznie do wypłaty. Jeżeli literówkę poprawiono, a Ty na tym nic nie straciłeś, odszkodowania nie będzie, bo nie było szkody. Sens tego przepisu jest inny: chroni Cię, gdy zaniedbanie pracodawcy realnie kosztowało Cię pracę lub świadczenie.

Ile kosztuje pójście z tym do sądu

Jeśli pracodawca odmówi sprostowania, a Ty się z tym nie zgadzasz, zostaje sąd pracy. I tu jest kolejna dobra wiadomość dla pracownika.

Sprawy z zakresu prawa pracy są dla pracownika w dużej mierze zwolnione z opłat sądowych. W typowych sporach pracowniczych, w których wartość przedmiotu sporu nie przekracza 50 000 zł, pracownik wnoszący pozew nie ma obowiązku uiszczać opłaty na wejściu. Sprostowanie świadectwa to zwykle sprawa właśnie z tej kategorii, więc samo złożenie pozwu najczęściej nic nie kosztuje.

Nie zakładaj tego jednak w ciemno. Zasady bywają nowelizowane, a szczegóły zależą od tego, jak sąd zakwalifikuje Twoje żądanie. Dokładną informację, czy i ile masz zapłacić, znajdziesz w pouczeniu, które sąd doręcza wraz z korespondencją, albo w sekretariacie wydziału pracy. Jeśli opłata jednak się pojawi, a Twoja sytuacja materialna jest trudna, możesz złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd bada wtedy Twoje dochody i wydatki i może zwolnić Cię z opłaty w całości lub w części.

Kiedy warto brać prawnika, a kiedy nie

Prawnik nie jest w tej sprawie obowiązkowy i przy prostym błędzie zwykle się nie opłaca. Wniosek o sprostowanie napiszesz sam, a pracodawcy najczęściej poprawiają oczywiste pomyłki bez sporu. Płacenie za pełnomocnika po to, żeby przesunąć jedną datę, nie ma sensu.

Sytuacja zmienia się, gdy stawka rośnie. Warto rozważyć konsultację, gdy:

• błąd realnie wpływa na Twoją emeryturę, zasiłek albo staż i chcesz dochodzić odszkodowania,
• pracodawca odmawia i sprawa idzie do sądu,
• firma została zlikwidowana i nie ma komu złożyć wniosku,
• minęły terminy i pozostają tylko trudniejsze drogi.

Koszt pomocy prawnej ustalasz z prawnikiem indywidualnie, nie ma tu urzędowej stawki. Pamiętaj o jednej rzeczy: jeśli sprawa trafi do sądu i wygrasz, sąd co do zasady może obciążyć kosztami procesu, w tym częścią wynagrodzenia Twojego pełnomocnika, stronę przegrywającą, czyli pracodawcę. Nie jest to gwarantowane i zależy od rozstrzygnięcia, ale sprawia, że dobrze uzasadniona sprawa nie musi obciążać wyłącznie Twojej kieszeni.

Pytania

Czy sprostowanie świadectwa pracy jest płatne? Nie. Zarówno samo świadectwo, jak i wniosek o jego sprostowanie oraz wydanie poprawionego dokumentu są bezpłatne. Zapłacisz co najwyżej za list polecony, jeśli wybierzesz taką drogę doręczenia.

Czy mogę dostać odszkodowanie za błędne świadectwo? Tak, ale pod warunkiem, że przez wadliwe lub niewydane w terminie świadectwo poniosłeś realną szkodę, na przykład pozostawałeś bez pracy z tego powodu. Odszkodowanie odpowiada wynagrodzeniu za ten czas, nie dłużej jednak niż za sześć tygodni, i trzeba je wykazać.

Ile kosztuje pozew do sądu pracy o sprostowanie? W typowych sprawach pracowniczych o wartości do 50 000 zł pracownik nie płaci opłaty od pozwu na wejściu. Dokładną informację sprawdź w pouczeniu sądu, bo kwalifikacja sprawy i przepisy o kosztach bywają aktualizowane.

Czy pracodawca może kazać mi za coś zapłacić przed wydaniem świadectwa? Nie. Wydanie świadectwa nie może być uzależnione od rozliczeń, zwrotu sprzętu ani żadnej opłaty. Należy Ci się z mocy prawa po zakończeniu zatrudnienia.

Czy muszę brać prawnika? Nie. Przy zwykłym błędzie poradzisz sobie sam, bo wniosek jest prosty i darmowy. Prawnik ma sens, gdy chodzi o odszkodowanie, sprawę w sądzie albo zlikwidowaną firmę.

Czy mogę starać się o zwolnienie z kosztów, jeśli opłata jednak się pojawi? Tak. Jeśli Twoja sytuacja materialna jest trudna, możesz złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a sąd oceni Twoje dochody i wydatki i może zwolnić Cię w całości lub w części.

Podstawa prawna

Kodeks pracy: art. 97 i art. 99. Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych: przepisy o zwolnieniu pracownika z opłat w sprawach z zakresu prawa pracy przy wartości sporu do 50 000 zł oraz o zwolnieniu od kosztów ze względu na sytuację materialną. Wysokość świadczeń z urzędu pracy oraz zasady ich przyznawania określa ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Konkretne kwoty, limity i to, czy w Twojej sprawie należna jest opłata, sprawdź w pouczeniu dołączonym do korespondencji sądu oraz w aktualnym brzmieniu przepisów, bo szczegóły bywają nowelizowane.