Ile kosztuje zatarcie skazania i co Ci daje czysta karta

Zatarcie skazania w wielu sytuacjach dzieje się samo, z mocy prawa, i nic nie kosztuje. Czasem trzeba złożyć wniosek i wtedy dochodzi niewielka opłata sądowa. Wyjaśniamy, kiedy płacisz, ile, kiedy przysługuje zwolnienie z kosztów oraz co realnie zyskujesz: wykreślenie z rejestru, prawo mówić o sobie „niekarany” i czyste zaświadczenie z KRK do pracy.

Treści redaguje radca prawny Robert Staszewski

Większość ludzi pyta o zatarcie skazania z jednego konkretnego powodu: potrzebują czystego zaświadczenia z Krajowego Rejestru Karnego, najczęściej do pracy. I tu jest dobra wiadomość. W wielu sytuacjach zatarcie następuje samo, z mocy prawa, bez wniosku i bez żadnej opłaty. Wpis znika z rejestru automatycznie, a Ty stajesz się w świetle prawa osobą niekaraną.

Nie zawsze jednak dzieje się to od ręki. Czasem trzeba złożyć wniosek do sądu i wtedy pojawia się niewielki koszt. Warto więc rozdzielić dwie rzeczy: kiedy zatarcie jest darmowe i dzieje się samoczynnie, a kiedy trzeba o nie wystąpić i za to zapłacić. Od tego zależy cały Twój rachunek.

Kiedy zatarcie nic nie kosztuje

W typowych sprawach zatarcie skazania następuje z mocy prawa. Znaczy to, że z upływem określonego czasu od wykonania kary wpis o skazaniu automatycznie uważa się za niebyły, a rejestr sam go usuwa. Nie składasz żadnego pisma, nie płacisz opłaty, nie czekasz na decyzję sędziego. Po prostu z pewną datą przestajesz figurować jako osoba karana.

Tak działa to przy większości kar: grzywnie, karze ograniczenia wolności, karze pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, a także przy zwykłej karze pozbawienia wolności po odpowiednio długim czasie. Ile dokładnie trzeba odczekać, zależy od rodzaju kary i od tego, czy była zawieszona. Terminy różnią się między sobą i to właśnie one bywają źródłem pomyłek, dlatego dokładny okres dla Twojej sprawy sprawdź w kodeksie karnym albo zapytaj w sądzie, który wydał wyrok. Kluczowe jest jedno: jeśli zatarcie następuje z mocy prawa, samo w sobie nie kosztuje ani złotówki.

Kiedy składasz wniosek i ile za niego płacisz

Są sytuacje, w których nie musisz czekać na pełny ustawowy termin i możesz wystąpić do sądu o wcześniejsze zatarcie skazania. Dotyczy to na przykład osoby, która po odbyciu kary przez odpowiednio długi czas przestrzegała porządku prawnego i chce, żeby wpis zniknął szybciej, niż stałoby się to automatycznie. Wtedy składasz wniosek o zatarcie skazania do sądu, który wydał wyrok w pierwszej instancji.

Taki wniosek podlega opłacie sądowej. Jest to niewielka, stała kwota rzędu kilkudziesięciu złotych, a nie procent od czegokolwiek, więc nie rośnie wraz z wysokością dawnej kary. Dokładną, aktualną wysokość tej opłaty sprawdź w ustawie o opłatach w sprawach karnych albo w sekretariacie sądu, bo stawki bywają zmieniane. To jednak jedyny koszt obowiązkowy: nie płacisz osobno za „rozpatrzenie”, nie ma tu żadnych ukrytych pozycji.

Sam wniosek możesz napisać i złożyć samodzielnie. Prawnik nie jest obowiązkowy, a więc honorarium pełnomocnika to koszt, który ponosisz tylko wtedy, gdy sam zdecydujesz się kogoś wynająć. W prostej, niespornej sprawie wiele osób radzi sobie bez niego.

Zaświadczenie z KRK, czyli osobny drobny koszt

Zatarcie skazania i zaświadczenie o niekaralności to dwie różne rzeczy, choć ludzie często je mylą. Zatarcie to zdarzenie prawne, dzięki któremu przestajesz być osobą karaną. Zaświadczenie z Krajowego Rejestru Karnego to dokument, który potwierdza aktualny stan rejestru na dany dzień, i o który zwykle prosi pracodawca.

Po tym, jak skazanie się zatrze, w rejestrze nie ma już wpisu, więc zaświadczenie wychodzi czyste, jako „nie figuruje”. Za samo wydanie takiego zaświadczenia pobiera się jednak osobną, niewielką opłatę. Jest ona nieco niższa, gdy składasz wniosek elektronicznie przez system e-KRK, niż gdy robisz to na papierze. Konkretne, aktualne stawki znajdziesz na stronie Krajowego Rejestru Karnego albo Ministerstwa Sprawiedliwości. To koszt niezależny od samego zatarcia: ponosisz go dlatego, że potrzebujesz papierowego albo elektronicznego potwierdzenia, a nie dlatego, że wpis znika.

Zanim zapłacisz za zaświadczenie do pracy, upewnij się, że zatarcie już nastąpiło. Jeśli poprosisz o dokument dzień przed datą zatarcia, wpis wciąż będzie widoczny, a pieniądze za taki dokument przepadną.

Co realnie zyskujesz

Zatarcie skazania to nie tylko znikający wpis. To zestaw konkretnych praw, które wchodzą w życie z chwilą, gdy skazanie uważa się za niebyłe.

Stajesz się w świetle prawa osobą niekaraną. Skazanie uważa się za niebyłe, więc w oświadczeniach, ankietach i formularzach, w których pyta się o karalność, masz prawo zgodnie z prawdą podać, że nie byłeś karany. To najważniejsza korzyść dla kogoś, kto walczy o pracę albo o stanowisko wymagające niekaralności.

Wpis znika z rejestru. Dane o skazaniu usuwa się z Krajowego Rejestru Karnego, więc zaświadczenie o niekaralności wychodzi czyste. Instytucje, które takiego zaświadczenia żądają, dostają dokument bez śladu dawnej sprawy.

Dawnego skazania nie można Ci wypominać. Skoro uważa się je za niebyłe, co do zasady nie wolno traktować Cię jak osoby karanej ani wyciągać wobec Ciebie negatywnych skutków z zatartego wyroku. Są nieliczne, ściśle określone wyjątki dotyczące niektórych zawodów i najpoważniejszych przestępstw, więc jeśli chodzi o pracę szczególnie wrażliwą, warto tę kwestię sprawdzić osobno.

Jeśli miałeś kilka skazań, zacierają się razem. Prawo nie pozwala, by jedno skazanie zablokowało zatarcie innego w nieskończoność. Gdy w grę wchodzi więcej niż jeden wyrok, dopuszczalne jest jednoczesne zatarcie wszystkich, po spełnieniu warunków dla każdego z nich. To ważne dla osób, które obawiają się, że jeden stary wpis pociągnie za sobą resztę.

Kiedy przysługuje zwolnienie z opłaty

Jeśli martwi Cię sama opłata od wniosku o zatarcie skazania, pamiętaj, że nie jest ona bezwarunkowa. Osoba, dla której poniesienie kosztów byłoby zbyt uciążliwe ze względu na sytuację rodzinną, majątkową i wysokość dochodów, może wystąpić o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części. We wniosku opisujesz konkretnie swoją sytuację: dochody, stałe wydatki, osoby na utrzymaniu, zobowiązania. Im rzetelniej to przedstawisz, tym większa szansa, że sąd przychyli się do prośby. O zwolnienie warto poprosić od razu, razem z wnioskiem o zatarcie, a nie dopiero po tym, jak opłata zostanie naliczona.

Ile to trwa

Gdy zatarcie następuje z mocy prawa, nie czekasz na żadną decyzję. W momencie, w którym upływa ustawowy termin, skazanie po prostu uważa się za niebyłe, a rejestr aktualizuje się samoczynnie. Praktyczne opóźnienie sprowadza się co najwyżej do czasu, w jakim system rejestru odnotuje zmianę.

Gdy składasz wniosek o wcześniejsze zatarcie, dochodzi postępowanie sądowe. Trwa ono zwykle od kilku tygodni do kilku miesięcy, zależnie od sądu i od tego, czy sprawa jest oczywista. Dopóki sąd nie wyda postanowienia o zatarciu, wpis pozostaje w rejestrze, więc jeśli goni Cię termin rekrutacji, złóż wniosek z odpowiednim wyprzedzeniem.

Pytania

Ile kosztuje zatarcie skazania? Jeśli następuje z mocy prawa, samo w sobie nie kosztuje nic: nie składasz wniosku ani nie wnosisz opłaty. Jeśli występujesz o wcześniejsze zatarcie, płacisz niewielką, stałą opłatę sądową rzędu kilkudziesięciu złotych. Dokładną, aktualną kwotę sprawdź w ustawie o opłatach w sprawach karnych albo w sądzie.

Czym różni się zatarcie od zaświadczenia o niekaralności? Zatarcie to zdarzenie prawne, dzięki któremu przestajesz być osobą karaną i znika wpis w rejestrze. Zaświadczenie o niekaralności to dokument potwierdzający stan rejestru na dany dzień, o który zwykle prosi pracodawca. Za samo zaświadczenie pobiera się osobną, niewielką opłatę, niezależną od zatarcia.

Czy po zatarciu mogę napisać, że nie byłem karany? Tak. Z chwilą zatarcia skazanie uważa się za niebyłe, więc w ankietach i oświadczeniach o karalności masz prawo zgodnie z prawdą podać, że nie byłeś karany. Istnieją wąskie wyjątki dla niektórych zawodów i najpoważniejszych przestępstw, więc przy pracy szczególnie wrażliwej sprawdź to osobno.

Nie stać mnie na opłatę od wniosku. Co wtedy? Możesz wystąpić o zwolnienie od kosztów sądowych, opisując swoją sytuację majątkową i rodzinną. Sąd może zwolnić Cię w całości lub w części. Najlepiej złożyć taki wniosek razem z wnioskiem o zatarcie.

Czy potrzebuję do tego prawnika? W prostej, niespornej sprawie nie. Wniosek o zatarcie skazania można napisać i złożyć samodzielnie, więc honorarium pełnomocnika ponosisz tylko wtedy, gdy sam zdecydujesz się kogoś wynająć.

Kiedy najlepiej wyrobić zaświadczenie do pracy? Dopiero po dacie, w której skazanie się zatarło. Jeśli poprosisz o zaświadczenie wcześniej, wpis wciąż będzie widoczny, a opłata za taki dokument przepadnie.

Podstawa prawna

Kodeks karny: art. 106, art. 107, art. 108, art. 76. Ustawa o Krajowym Rejestrze Karnym. Ustawa o opłatach w sprawach karnych. Kodeks postępowania karnego. Wysokość opłat od wniosku o zatarcie oraz za zaświadczenie z Krajowego Rejestru Karnego sprawdź w aktualnym brzmieniu przepisów oraz na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości, bo bywają zmieniane.