Ile alimentów da się dostać, ile to kosztuje i co Ci przysługuje

Nie ma ustawowej tabeli alimentów, więc nikt z góry nie powie Ci konkretnej kwoty. Wyjaśniamy, od czego naprawdę zależy wysokość, że sam pozew nic Cię nie kosztuje, co możesz uzyskać poza samą sumą i co się dzieje, gdy drugi rodzic nie płaci.

Treści redaguje radca prawny Robert Staszewski

Jeśli szukasz gotowej odpowiedzi w stylu „na jedno dziecko należy się tyle a tyle”, musimy zacząć od rozczarowania: w polskim prawie nie ma żadnej ustawowej tabeli alimentów. Nie istnieje przelicznik od pensji ani sztywna stawka na wiek dziecka. Każdą kwotę sąd ustala osobno, patrząc na potrzeby konkretnego dziecka i na możliwości rodzica, który ma płacić.

To brzmi niepewnie, ale w praktyce działa na Twoją korzyść, bo daje pole do walki o realną, a nie ryczałtową kwotę. W tym poradniku patrzymy na alimenty od strony pieniędzy i praw: od czego zależy wysokość, ile Cię kosztuje dochodzenie swojego, co możesz uzyskać ponad samą miesięczną sumę i co się dzieje, gdy zasądzone alimenty nie są płacone.

Od czego naprawdę zależy kwota

Prawo wskazuje dwie rzeczy, które sąd waży po równo: usprawiedliwione potrzeby dziecka oraz możliwości zarobkowe i majątkowe rodzica.

Potrzeby dziecka to całość kosztów jego życia, a nie tylko jedzenie: mieszkanie w części na nie przypadającej, ubranie, leczenie, przedszkole albo szkoła, zajęcia dodatkowe, wakacje, kieszonkowe. Obowiązuje przy tym zasada równej stopy życiowej, czyli dziecko ma prawo żyć na takim poziomie jak jego rodzice.

Możliwości zarobkowe to nie to samo co kwota z paska wypłaty. Sąd bierze pod uwagę nie tylko to, ile rodzic zarabia, ale ile mógłby zarabiać przy swoim wykształceniu i zdrowiu. Kto celowo zwalnia się z pracy albo ukrywa dochody, żeby płacić mniej, nie zawsze na tym zyska, bo sąd może przyjąć jego realne możliwości zamiast tego, co pokazuje na papierze.

W praktyce punktem wyjścia jest udokumentowana lista miesięcznych wydatków na dziecko, podzielona między oboje rodziców. Dlatego nikt uczciwie nie poda Ci kwoty bez poznania Twojej sytuacji, a wszelkie „średnie alimenty” krążące w internecie traktuj z dystansem. Liczy się Twój rachunek, nie cudza statystyka.

Ile Cię kosztuje dochodzenie alimentów

Tu jest bardzo dobra wiadomość. Osoba, która dochodzi alimentów, jest z mocy ustawy zwolniona z opłaty od pozwu. Nie płacisz więc za jego wniesienie ani za wniosek o zabezpieczenie w tej samej sprawie. Nie musisz o to zwolnienie osobno wnioskować, przysługuje Ci automatycznie.

To odwraca zwykłą logikę spraw sądowych, w których najpierw trzeba wyłożyć opłatę. Tutaj wchodzisz na drogę sądową bez tego kosztu wyjściowego. Dla pewności warto jednak sprawdzić aktualny stan na stronie sądu w dniu składania pozwu, bo przepisy o kosztach bywają zmieniane, a niektóre dodatkowe wnioski w toku sprawy mogą już podlegać opłacie.

Prawdziwe pieniądze mogą pojawić się dopiero, jeśli zdecydujesz się na adwokata lub radcę prawnego. Ich wynagrodzenie jest kwestią umowy i bywa bardzo różne, nie ma tu sztywnej stawki. Nie masz jednak obowiązku brać pełnomocnika, prosty pozew o alimenty wiele osób pisze samodzielnie.

Kto ostatecznie zapłaci koszty sprawy

Zasada jest taka, że koszty procesu co do zasady ponosi strona przegrywająca. Jeśli więc wygrasz sprawę o alimenty, sąd może obciążyć drugiego rodzica kosztami, w tym zwrotem kosztów zastępstwa, gdy korzystałeś z pełnomocnika.

Poniższe zestawienie pokazuje, gdzie realnie pojawiają się pieniądze. Kwoty traktuj orientacyjnie, a dokładne pozycje sprawdzaj w aktualnej taryfie i w pouczeniu dołączonym do pism.

Wysokość stawki minimalnej pełnomocnika zależy od wartości przedmiotu sporu, czyli od żądanej kwoty rocznej alimentów, i bywa zmieniana, więc sprawdź ją w rozporządzeniu obowiązującym w dniu składania pozwu.

Co możesz uzyskać poza samą miesięczną kwotą

Alimenty to nie tylko liczba w wyroku. Prawo daje kilka narzędzi, dzięki którym pieniądze zaczynają płynąć wcześniej i pewniej.

Zabezpieczenie, czyli alimenty od zaraz. Sprawa potrafi trwać miesiącami, a dziecko musi jeść codziennie, dlatego w pozwie możesz od razu wnieść o zabezpieczenie. Sąd może wtedy zobowiązać drugiego rodzica do płacenia ustalonej kwoty już na czas trwania procesu, jeszcze przed wyrokiem. W sprawach alimentacyjnych taki wniosek jest zwykle uwzględniany, bo samo pokrewieństwo i potrzeby dziecka najczęściej wystarczą.

Natychmiastowa wykonalność wyroku. Wyrok zasądzający alimenty jest natychmiast wykonalny co do rat płatnych po wniesieniu pozwu. To znaczy, że nie musisz czekać, aż się uprawomocni, żeby ruszyć z egzekucją, gdy druga strona nie płaci.

Alimenty za okres wsteczny. W pewnym zakresie można dochodzić także alimentów za czas przed złożeniem pozwu, jeśli pozostały wtedy niezaspokojone potrzeby dziecka albo zobowiązania zaciągnięte na jego utrzymanie. Roszczenia alimentacyjne przedawniają się jednak z upływem trzech lat, więc z takim żądaniem nie należy zwlekać, a jego zasadność w konkretnej sytuacji warto skonsultować.

Podwyższenie w przyszłości. Alimenty nie są przyznane raz na zawsze. Gdy dziecko rośnie, a jego koszty rosną, albo gdy poprawiają się zarobki drugiego rodzica, możesz w osobnej sprawie żądać podwyższenia zasądzonej kwoty.

Jedna rzecz, która często dziwi rodziców: świadczenie wychowawcze, czyli popularne 800 plus, oraz podobne świadczenia socjalne nie obniżają alimentów. Nie wlicza się ich do dochodu dziecka przy ustalaniu obowiązku alimentacyjnego, więc drugi rodzic nie może zasłaniać się tym, że dziecko „i tak dostaje z budżetu”.

Gdy zasądzone alimenty nie są płacone

Wyrok to jedno, a realne pieniądze na koncie to drugie. Prawo przewiduje na tę sytuację kilka ścieżek.

Egzekucja komornicza. Z wyrokiem albo z postanowieniem o zabezpieczeniu idziesz do komornika. Alimenty są roszczeniem uprzywilejowanym, więc komornik może zająć wynagrodzenie dłużnika w szerszym zakresie niż zwykłe długi. To najczęstsza droga odzyskania zaległości.

Fundusz Alimentacyjny. Jeśli egzekucja komornicza okaże się bezskuteczna, dziecko może dostać świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego. Obowiązuje tu kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, a wysokość świadczenia jest ograniczona kwotowo, w praktyce do pewnego pułapu na dziecko. Ponieważ zarówno próg dochodowy, jak i maksymalna kwota bywają zmieniane, sprawdź aktualne wartości w ośrodku pomocy społecznej właściwym dla miejsca zamieszkania.

Odpowiedzialność karna. Uporczywe uchylanie się od płacenia, gdy zaległość urośnie do równowartości co najmniej trzech świadczeń okresowych, czyli mniej więcej trzech miesięcy, jest przestępstwem niealimentacji. To realna dźwignia nacisku na rodzica, który celowo nie płaci.

Ile to trwa

Jednej liczby tu nie ma, bo wszystko zależy od sądu i od tego, czy druga strona się spiera. Sprawa niesporna, w której rodzic w zasadzie zgadza się płacić, potrafi zamknąć się na jednej rozprawie w kilka miesięcy. Spór o wysokość, o ukrywane dochody albo o kontakty ciągnie się dłużej. Dobra wiadomość jest taka, że dzięki zabezpieczeniu pieniądze mogą płynąć na dziecko już od pierwszych tygodni, niezależnie od tego, jak długo potrwa sam wyrok.

Pytania

Ile alimentów realnie dostanę na dziecko? Nie ma jednej kwoty ani tabeli. Sąd ustala ją indywidualnie na podstawie usprawiedliwionych potrzeb dziecka i możliwości zarobkowych rodzica. Punktem wyjścia jest udokumentowana lista miesięcznych wydatków na dziecko, podzielona między oboje rodziców.

Czy muszę zapłacić za złożenie pozwu o alimenty? Nie. Osoba dochodząca alimentów jest zwolniona z opłaty od pozwu z mocy ustawy, także od wniosku o zabezpieczenie w tej samej sprawie. Aktualny stan potwierdź na stronie sądu w dniu składania pisma.

Czy dostanę pieniądze, zanim zapadnie wyrok? Tak, jeśli w pozwie wniesiesz o zabezpieczenie. Sąd może zobowiązać drugiego rodzica do płacenia ustalonej kwoty już na czas trwania sprawy. W sprawach alimentacyjnych taki wniosek zwykle jest uwzględniany.

Co zrobić, gdy rodzic nie płaci mimo wyroku? Skieruj sprawę do komornika. Jeśli egzekucja okaże się bezskuteczna, dziecko może starać się o świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego, a uporczywe uchylanie się od płacenia bywa przestępstwem. Aktualne kryteria świadczeń z Funduszu sprawdź w ośrodku pomocy społecznej.

Czy 800 plus obniża alimenty? Nie. Świadczenia socjalne, w tym świadczenie wychowawcze, nie wliczają się do dochodu dziecka przy ustalaniu alimentów i nie zmniejszają obowiązku drugiego rodzica.

Czy zasądzoną kwotę można później zmienić? Tak. Gdy wzrosną koszty utrzymania dziecka albo możliwości zarobkowe rodzica, w osobnej sprawie można żądać podwyższenia alimentów. Działa to też w drugą stronę przy istotnej zmianie sytuacji.

Podstawa prawna

Kodeks rodzinny i opiekuńczy: art. 133, art. 135, art. 137. Kodeks postępowania cywilnego: art. 730 i art. 753, art. 333, art. 98. Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych: art. 96. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Kodeks karny: art. 209. Stawki wynagrodzenia pełnomocnika: rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz za czynności adwokackie.