Ile alimentów na dziecko. Terminy, o których łatwo zapomnieć, i mity o kwocie

Nie ma ustawowej tabeli alimentów, a wokół kwoty narosło mnóstwo nieprawdziwych przekonań. Na sam pozew nie masz terminu, ale zaległe alimenty przedawniają się po trzech latach i mogą bezpowrotnie przepaść. Pokazujemy, od kiedy liczy się czas, co jest nieodwracalne i w które mity nie warto wierzyć.

Treści redaguje radca prawny Robert Staszewski

Ludzie szukają jednej liczby: ile dokładnie należy się na dziecko. Tej liczby nie ma i to jest pierwsza rzecz, którą trzeba powiedzieć wprost. W polskim prawie nie istnieje żadna ustawowa tabela alimentów. Sąd ustala kwotę indywidualnie w każdej sprawie, patrząc na potrzeby dziecka i na możliwości rodzica, który ma płacić.

Ten poradnik nie jest o tym, jak policzyć kwotę i napisać pozew. Jest o czymś, co ludzie przeoczają dużo częściej: o terminach, które potrafią kosztować realne pieniądze, o błędach nie do cofnięcia i o mitach, które prowadzą do złych decyzji. Jeśli boisz się, że coś przegapisz albo zepsujesz, zacznij właśnie tutaj.

Na pozew nie ma terminu, ale zaległe alimenty przepadają

To najważniejsze zdanie w całym tekście. Na złożenie pozwu o alimenty nie masz żadnego terminu. Możesz wystąpić o nie, gdy dziecko ma dwa lata i gdy ma piętnaście. Prawo do alimentów trwa tak długo, jak długo dziecko nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie.

Zupełnie inaczej jest z alimentami, które są już należne, a nie zostały zapłacone. Roszczenia z tytułu zaległych alimentów przedawniają się po upływie trzech lat. To znaczy, że jeśli drugi rodzic nie płacił, a Ty zwlekasz z dochodzeniem tych zaległości, najstarsze z nich zaczynają bezpowrotnie przepadać. Za każdy kolejny miesiąc bezczynności tracisz najstarszy zaległy miesiąc.

Ta trzyletnia granica dotyczy alimentów już zasądzonych, których dłużnik nie reguluje, i pieniędzy za okres, w którym rodzic nie łożył, choć powinien. Jest tu jednak ważny wyjątek, o który warto dopytać: w relacjach między dzieckiem a rodzicem bieg przedawnienia bywa wstrzymany, więc nie zakładaj z góry, że wszystko już przepadło, ani że masz czas w nieskończoność. To akurat pytanie do prawnika, bo od odpowiedzi zależą konkretne pieniądze.

Wniosek praktyczny jest prosty: jeśli druga strona nie płaci, nie czekaj. Każdy miesiąc zwłoki to potencjalnie utracone świadczenie.

Od kiedy sąd zasądzi alimenty

Tu kryje się kolejne nieporozumienie. Sąd zwykle zasądza alimenty od dnia wniesienia pozwu, a nie od chwili, gdy rodzic faktycznie przestał się dokładać. Za okres wcześniejszy, wstecz, można ich żądać tylko wtedy, gdy z tamtego czasu pozostały niezaspokojone potrzeby dziecka albo niespłacone długi zaciągnięte na jego utrzymanie. I nawet wtedy sięga się co najwyżej trzy lata wstecz, bo dalej działa przedawnienie.

Dlatego zwłoka podwójnie szkodzi. Im później złożysz pozew, tym późniejsza jest data, od której sąd naliczy alimenty, i tym więcej zaległości zdąży się przedawnić. To jeden z niewielu momentów w tej sprawie, gdzie sam kalendarz decyduje o pieniądzach.

Terminy w toku samej sprawy

Gdy sprawa już się toczy, pojawiają się krótkie terminy liczone w dniach, i to one bywają groźne, bo łatwo je przespać. Poniżej te, na które trzeba uważać najbardziej.

Podane długości terminów sprawdź w pouczeniu dołączonym do pisma z sądu i do wyroku. Sąd ma obowiązek Cię o nich poinformować, a przepisy bywają zmieniane. Nie zgaduj, przeczytaj pouczenie.

Zapamiętaj zwłaszcza jedno. Termin nie biegnie od daty na piśmie ani od dnia rozprawy, tylko od dnia, w którym pismo faktycznie odebrałeś. A jeśli byłeś na ogłoszeniu wyroku, tydzień na wniosek o uzasadnienie liczy się od tego dnia, nie od chwili, gdy dostaniesz coś na papierze. Nie czekaj na list, licz od sali sądowej.

Mity o wysokości alimentów

Wokół kwoty narosło mnóstwo przekonań, które brzmią wiarygodnie, a są nieprawdziwe. Przez nie ludzie żądają za mało albo z góry rezygnują z dochodzenia swojego.

• Istnieje tabela alimentów. Nieprawda. Nie ma żadnej ustawowej tabeli ani sztywnej stawki na wiek dziecka. Kwotę ustala się indywidualnie.
• Alimenty to stały procent od pensji płacącego. Nieprawda. Żaden przepis nie każe liczyć alimentów jako ułamka wynagrodzenia. Liczą się realne potrzeby dziecka i możliwości rodzica.
• Jeśli rodzic jest bezrobotny albo mało zarabia, alimenty będą groszowe albo żadne. Nieprawda. Sąd bierze pod uwagę nie tylko faktyczny dochód, ale możliwości zarobkowe, czyli ile ktoś mógłby zarabiać. Celowe zwolnienie się z pracy czy ukrywanie dochodów nie chroni przed alimentami.
• Obowiązek płacenia kończy się z osiemnastymi urodzinami dziecka. Nieprawda. Alimenty należą się tak długo, jak długo dziecko nie potrafi utrzymać się samo, na przykład gdy się uczy. Pełnoletność sama z siebie niczego nie kończy.
• Alimenty raz ustalone są niezmienne. Nieprawda. Gdy zmienią się potrzeby dziecka albo sytuacja rodzica, każda ze stron może wystąpić do sądu o podwyższenie lub obniżenie kwoty.
• Kto nie widuje dziecka, nie musi płacić. Nieprawda. Alimenty i kontakty z dzieckiem to dwie osobne sprawy. Utrudnianie kontaktów nie zwalnia z płacenia, a płacenie nie kupuje kontaktów.

Błędy, które kosztują najwięcej

Płacenie do ręki bez żadnego dowodu to najczęstsza i najboleśniejsza pułapka. Jeśli przekazujesz pieniądze gotówką, bez pokwitowania ani przelewu z opisem, w razie sporu nie udowodnisz, że w ogóle płaciłeś. Zdarza się, że komornik egzekwuje zaległość od kogoś, kto realnie łożył na dziecko, tyle że nie ma na to żadnego śladu. Płać przelewem z dopiskiem, że to alimenty za dany miesiąc, albo bierz pokwitowania.

Zwlekanie z dochodzeniem zaległości. Wracamy do trzech lat. Milczące czekanie, aż druga strona sama zapłaci, kończy się tym, że najstarsze raty się przedawniają i nie odzyskasz ich już nigdy.

Samowolne przerwanie płacenia, bo dziecko skończyło osiemnaście lat albo szkołę. Obowiązek nie wygasa automatycznie. Dopóki sąd nie stwierdzi jego wygaśnięcia albo nie uchyli alimentów, formalnie nadal biegną, a zaległość rośnie. Jeśli uważasz, że nie musisz już płacić, wystąp do sądu, zamiast po prostu przestać.

Zignorowanie korespondencji z sądu. Po dwukrotnym awizowaniu pismo uznaje się za doręczone, a terminy biegną normalnie. Nieodbieranie listów niczego nie zatrzymuje, a jedynie sprawia, że tracisz szanse na obronę, nie wiedząc nawet, że biegły.

Przespanie wniosku o uzasadnienie wyroku. Jeśli wyrok Ci nie odpowiada, masz tylko tydzień od ogłoszenia, żeby złożyć wniosek o jego uzasadnienie. Bez tego wniosku w praktyce nie zaskarżysz wyroku i uprawomocni się on w takim kształcie, w jakim zapadł.

Gdy termin już minął

Jeśli uchybiłeś terminowi procesowemu, na przykład na wniosek o uzasadnienie albo apelację, nie ze swojej winy, bo byłeś w szpitalu albo pismo poszło na nieaktualny adres, możesz złożyć wniosek o przywrócenie terminu. Masz na to zwykle tydzień od chwili, w której ustała przeszkoda, i razem z wnioskiem trzeba od razu dokonać zaległej czynności. To jednak wyjątek oceniany surowo, więc znacznie bezpieczniej pilnować terminów, niż liczyć na ich przywrócenie.

Przy przedawnionych zaległościach sprawa wygląda inaczej. Przedawnienia nie da się cofnąć wnioskiem, ale to, czy dana rata rzeczywiście się przedawniła, bywa mniej oczywiste, niż się wydaje, właśnie ze względu na wyjątki w relacjach dziecko-rodzic. Zanim odpuścisz stare zaległości, warto to skonsultować z prawnikiem, bo w grze są konkretne pieniądze.

Pytania

Czy jest jakiś termin na złożenie pozwu o alimenty? Nie. Możesz wystąpić o alimenty w dowolnym momencie, dopóki dziecko nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Termin dotyczy tylko dochodzenia zaległych, już należnych alimentów.

Jak długo mogę dochodzić niezapłaconych alimentów? Zaległe alimenty przedawniają się po trzech latach, więc najstarsze niezapłacone raty stopniowo przepadają. W relacjach dziecko-rodzic bywają jednak wyjątki wstrzymujące bieg przedawnienia, dlatego nie zakładaj z góry, że wszystko już stracone, i zapytaj prawnika.

Od kiedy sąd zasądzi alimenty? Zwykle od dnia wniesienia pozwu. Za okres wcześniejszy tylko wtedy, gdy z tamtego czasu pozostały niezaspokojone potrzeby dziecka, i nie dalej niż pozwala przedawnienie. Dlatego zwłoka ze złożeniem pozwu realnie zmniejsza kwotę.

Czy obowiązek alimentacyjny kończy się, gdy dziecko kończy osiemnaście lat? Nie. Alimenty należą się, dopóki dziecko nie potrafi utrzymać się samodzielnie, na przykład gdy dalej się uczy. Jeśli uważasz, że obowiązek ustał, wystąp do sądu o jego uchylenie, zamiast po prostu przestać płacić.

Płacę do ręki bez pokwitowania. Czy to problem? Tak, i to poważny. Bez przelewu z opisem albo pokwitowania nie udowodnisz, że płaciłeś, i możesz zostać zobowiązany do zapłaty tej samej kwoty drugi raz w egzekucji. Płać w sposób, który zostawia ślad.

Czy jeśli drugi rodzic utrudnia mi kontakty, mogę wstrzymać alimenty? Nie. Alimenty i kontakty to dwie odrębne sprawy. Utrudnianie kontaktów rozwiązuje się osobno, a wstrzymanie płatności tylko generuje zaległość, którą i tak trzeba będzie uregulować.

Podstawa prawna

Kodeks rodzinny i opiekuńczy: art. 133, art. 135, art. 137, art. 138. Kodeks cywilny: art. 121. Kodeks postępowania cywilnego: art. 130, art. 139, art. 328, art. 369, art. 168 i art. 169. Zasada, że w polskim prawie nie obowiązuje ustawowa tabela alimentów, wynika z art. 135 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który nakazuje ustalać kwotę indywidualnie.