Ojciec nie płaci alimentów. Ile Cię kosztuje egzekucja i co Ci się należy

Gdy ojciec nie płaci zasądzonych alimentów, egzekucja u komornika jest dla Ciebie darmowa, a koszty ponosi dłużnik. Wyjaśniamy, ile realnie płacisz, dlaczego alimenty ściąga się z pensji ostrzej niż zwykłe długi, ile daje fundusz alimentacyjny i jakie odsetki oraz świadczenia Ci przysługują.

Treści redaguje radca prawny Robert Staszewski

Masz wyrok albo ugodę, alimenty zostały zasądzone, a mimo to pieniądze nie przychodzą. Pierwsza myśl wielu osób jest taka: pewnie ściąganie tego długu będzie mnie kosztować, a nie wiadomo nawet, czy cokolwiek odzyskam. To błędne założenie i przez nie ludzie zwlekają miesiącami. Prawo w sprawach alimentacyjnych stawia Cię w wyjątkowo dobrej pozycji finansowej. Ten poradnik nie tłumaczy, jak wypełnić wniosek do komornika, tylko pokazuje pieniądze: ile realnie płacisz, co Ci się należy i skąd te pieniądze mogą do Ciebie trafić.

Skala problemu jest ogromna. W rejestrach dłużników figuruje około 291 tysięcy osób zalegających z alimentami, a ich łączny dług sięga mniej więcej 16 miliardów złotych. Za każdą z tych liczb stoi dziecko. Dlatego państwo zbudowało wokół alimentów cały zestaw ułatwień, których nie ma przy zwykłych długach.

Egzekucja alimentów Cię nie kosztuje

To najważniejsza informacja w całym tekście. Wierzyciel, który dochodzi alimentów, jest z mocy prawa zwolniony z obowiązku wykładania zaliczek na wydatki komornika i z opłat egzekucyjnych. Nie płacisz nic z góry, żeby sprawa ruszyła. Nie musisz mieć oszczędności ani bać się, że egzekucja Cię zrujnuje.

Koszty postępowania obciążają dłużnika. Opłatę egzekucyjną komornik ściąga od ojca dziecka razem z długiem, a nie od Ciebie. Nawet jeśli egzekucja okaże się bezskuteczna, bo dłużnik nic nie ma, co do zasady nie zostajesz obciążony jej kosztami tak, jak bywa przy zwykłych wierzytelnościach. To realnie darmowa droga, jedna z niewielu, jakie prawo w ogóle przewiduje.

Jedyny realny koszt, jaki może się pojawić po Twojej stronie, to ewentualne wynagrodzenie prawnika, gdybyś zdecydował się kogoś wynająć. Nie masz takiego obowiązku. Wniosek o wszczęcie egzekucji wiele osób składa samodzielnie i całą sprawę prowadzi bez pełnomocnika.

Zwolnienie działa też wtedy, gdy musisz jeszcze zajrzeć do sądu, na przykład po klauzulę wykonalności albo z osobną sprawą o podwyższenie alimentów. Osoba dochodząca roszczeń alimentacyjnych jest z mocy ustawy zwolniona z kosztów sądowych, więc za taki pozew zwykle nie płacisz wpisu, a nadanie klauzuli w sprawie alimentacyjnej także zazwyczaj jest bezpłatne. Zakres zwolnienia w swojej sprawie potwierdź w sekretariacie sądu.

Alimenty ściąga się ostrzej niż zwykły dług

Tu leży prawdziwa siła Twojej pozycji. Ustawodawca uznał, że dziecko musi mieć na życie, więc alimenty są w egzekucji uprzywilejowane. Komornik może zająć więcej i sięgnąć głębiej niż przy zwykłym długu.

• Z wynagrodzenia za pracę na alimenty można potrącać do trzech piątych pensji, czyli więcej niż przy innych długach.
• Kwota wolna od potrąceń, która przy zwykłych długach chroni część pensji dłużnika, przy alimentach nie działa w ten sam sposób. Ojciec nie zasłoni się tym, że zostaje mu minimalne wynagrodzenie.
• Komornik może sięgnąć także po składniki majątku i świadczenia, które przy innych wierzytelnościach bywają chronione. Dokładny zakres zależy od rodzaju świadczenia, więc konkretny przypadek warto potwierdzić u komornika.

W praktyce oznacza to, że jeśli ojciec ma jakikolwiek legalny dochód, szansa na skuteczne zajęcie jest znacznie większa niż przy zwykłym wierzycielu. To nie jest Twoja uprzejma prośba, tylko prawo, które komornik ma obowiązek stosować.

Należą Ci się także odsetki

Wielu ludzi upomina się wyłącznie o samą zaległą kwotę alimentów i zapomina o odsetkach. Od każdej raty, która nie została zapłacona w terminie, przysługują Ci odsetki ustawowe za opóźnienie. Naliczają się osobno od każdej spóźnionej raty, od dnia jej wymagalności aż do zapłaty, więc przy długiej zaległości potrafią urosnąć do sporej sumy.

Dlatego we wniosku do komornika warto żądać nie tylko zaległych alimentów, ale i odsetek za opóźnienie. To pieniądze, które realnie Ci się należą i które komornik ściągnie razem z resztą.

Gdy komornik nic nie ściągnie, wchodzi fundusz alimentacyjny

Bywa, że ojciec nie pracuje oficjalnie, ukrywa dochody i egzekucja jest bezskuteczna. To nie znaczy, że zostajesz z niczym. Otwiera Ci się wtedy droga do funduszu alimentacyjnego, czyli świadczenia wypłacanego przez gminę.

Zasada jest taka, że fundusz wypłaca świadczenie do wysokości zasądzonych alimentów, ale nie więcej niż ustalona ustawą kwota miesięczna na dziecko. Świadczenie przysługuje, jeśli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza określonego progu. Zarówno górna kwota świadczenia, jak i próg dochodowy bywają zmieniane, a od pewnego czasu obowiązuje też mechanizm, który pozwala zachować część świadczenia przy niewielkim przekroczeniu progu. Z tego powodu nie podajemy tu twardych liczb. Aktualną wysokość świadczenia i próg dochodowy sprawdź w urzędzie gminy lub miasta albo w ośrodku pomocy społecznej, bo to one prowadzą te sprawy.

Żeby uruchomić fundusz, potrzebujesz od komornika zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji za ostatnie dwa miesiące. Z tym zaświadczeniem składasz w urzędzie wniosek o świadczenie. Bezskuteczna egzekucja nie jest więc końcem drogi, tylko przepustką do kolejnego źródła pieniędzy.

Co jeszcze możesz uruchomić bez wydawania złotówki

Prawo daje gminie i Tobie zestaw narzędzi wymierzonych w dłużnika, a żadne z nich nie kosztuje Cię pieniędzy.

Dłużnika alimentacyjnego można wpisać do rejestru biur informacji gospodarczej. Wpis realnie utrudnia mu wzięcie kredytu, zakupów na raty czy podpisanie umowy na telefon, więc bywa dla niego silniejszym bodźcem niż samo pismo z sądu.

Gdy dłużnik uchyla się od pracy i utrudnia egzekucję, gmina, która wypłaca świadczenia z funduszu, ma narzędzia nacisku sięgające aż po wystąpienie o zatrzymanie mu prawa jazdy. Uruchamia je urząd, nie Ty, ale warto wiedzieć, że taka ścieżka istnieje.

Uporczywe uchylanie się od płacenia alimentów jest przestępstwem. Zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa niealimentacji składasz na policji lub w prokuraturze bezpłatnie. W sprawie karnej można też domagać się naprawienia szkody, czyli spłaty zaległości. O tym, czy w Twojej sytuacji przesłanki są spełnione, warto porozmawiać z prawnikiem.

Ile to trwa i od kiedy pieniądze

Jednej liczby tu nie ma, bo wszystko zależy od tego, czy dłużnik ma z czego płacić. Jeśli ojciec pracuje legalnie lub ma konto z pieniędzmi, komornik potrafi zająć wynagrodzenie albo rachunek w ciągu kilku tygodni od złożenia wniosku i pierwsze pieniądze zaczynają spływać stosunkowo szybko. Jeśli dłużnik się ukrywa i nie ma majątku, droga wiedzie przez zaświadczenie o bezskuteczności i fundusz alimentacyjny, co zajmuje więcej czasu, ale też kończy się wypłatą.

Kluczowe jest to, że każda z tych dróg jest dla Ciebie darmowa, a im szybciej ruszysz, tym szybciej pojawią się pieniądze. Zwlekanie działa wyłącznie na korzyść dłużnika.

Pytania

Ile kosztuje mnie skierowanie sprawy do komornika? W egzekucji alimentów nic. Jesteś zwolniony z zaliczek i opłat egzekucyjnych, a koszty ponosi dłużnik. To jedna z niewielu spraw, w których egzekucja jest dla wierzyciela darmowa.

Czy jeśli komornik nic nie ściągnie, będę musiał mu zapłacić? Co do zasady nie. W egzekucji świadczeń alimentacyjnych wierzyciel jest zwolniony z kosztów, więc bezskuteczna egzekucja nie obciąża Cię tak, jak bywa przy zwykłych długach. Otwiera Ci za to drogę do funduszu alimentacyjnego.

Ile wypłaci mi fundusz alimentacyjny? Fundusz wypłaca świadczenie do wysokości zasądzonych alimentów, ale nie więcej niż ustawowa kwota miesięczna na dziecko, i tylko przy dochodzie poniżej określonego progu. Górna kwota i próg bywają zmieniane, więc aktualne wartości sprawdź w urzędzie gminy lub w ośrodku pomocy społecznej.

Czy mogę żądać odsetek za spóźnione alimenty? Tak. Od każdej niezapłaconej w terminie raty należą Ci się odsetki ustawowe za opóźnienie. Warto ująć je we wniosku do komornika, bo przy długiej zaległości sumują się do sporej kwoty.

Dlaczego alimenty ściąga się z pensji więcej niż inne długi? Bo prawo traktuje je preferencyjnie, uznając, że dziecko musi mieć na życie. Na alimenty można potrącać większą część wynagrodzenia niż na zwykłe długi, a kwota wolna od potrąceń nie chroni dłużnika tak jak przy innych wierzytelnościach.

Co daje wpisanie ojca do rejestru dłużników? Utrudnia mu wzięcie kredytu, zakupy na raty czy umowę na telefon. Dla wielu dłużników to realna dolegliwość, która skłania do zapłaty szybciej niż samo pismo z sądu.

Podstawa prawna

Kodeks postępowania cywilnego: art. 1082 i art. 1086, przepisy o granicach potrąceń z wynagrodzenia w egzekucji alimentów. Kodeks pracy: art. 87 i art. 87(1). Kodeks cywilny: art. 481. Ustawa o komornikach sądowych oraz ustawa o kosztach komorniczych: zwolnienie wierzyciela alimentacyjnego z zaliczek i opłat, obciążenie kosztami dłużnika. Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych: art. 96 ust. 1 pkt 2. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów: świadczenia z funduszu alimentacyjnego, kryterium dochodowe, zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji oraz działania wobec dłużnika alimentacyjnego, w tym wniosek o zatrzymanie prawa jazdy i wpis do rejestru dłużników. Kodeks karny: art. 209.