Ile kosztuje odrzucenie spadku i co dzięki niemu zyskujesz

Odrzucenie spadku to jedna z najtańszych czynności, jakie można załatwić u notariusza albo w sądzie, a chroni Cię przed długami, które inaczej odziedziczysz. Wyjaśniamy, ile realnie zapłacisz u notariusza, ile w sądzie, kiedy przysługuje zwolnienie z kosztów i co dokładnie zyskujesz, składając to oświadczenie.

Treści redaguje radca prawny Robert Staszewski

Kiedy okazuje się, że po zmarłym zostały same długi, w głowie pojawia się bardzo praktyczne pytanie: ile mnie będzie kosztować wyplątanie się z tego i co właściwie zyskam. To dobre pytanie, bo wielu ludzi zwleka z odrzuceniem spadku, wyobrażając sobie drogą i skomplikowaną procedurę. W rzeczywistości jest odwrotnie. Odrzucenie spadku to jedna z najtańszych czynności prawnych, jakie w ogóle można załatwić, a chroni przed kwotami nieporównanie większymi.

Sądy w Polsce prowadzą rocznie około 200 tysięcy spraw spadkowych i w części z nich chodzi właśnie o to, żeby uciec przed cudzym zadłużeniem. Dobra wiadomość jest taka, że koszt tej ucieczki liczy się w dziesiątkach, a nie w tysiącach złotych.

Ile kosztuje samo odrzucenie spadku

Oświadczenie o odrzuceniu spadku możesz złożyć na dwa sposoby: u notariusza albo przed sądem. Oba są tanie, różnią się głównie wygodą i tempem. Poniższe kwoty traktuj orientacyjnie i sprawdź w aktualnej taryfie notarialnej oraz w ustawie o kosztach sądowych, bo bywają aktualizowane.

U notariusza płacisz ustaloną w rozporządzeniu taksę za sam akt, podatek VAT oraz opłatę za wypisy, których zwykle potrzebujesz kilka, żeby przekazać je sądowi i pozostałym spadkobiercom. Całość to na ogół kwota rzędu stu kilkudziesięciu złotych. Zaletą jest to, że sprawę załatwiasz od ręki, bez czekania na termin.

W sądzie składasz wniosek o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku i wnosisz jedną opłatę stałą. Sama opłata bywa niższa niż koszt aktu notarialnego, ale musisz poczekać na wyznaczenie posiedzenia, na którym oświadczenie zostanie odebrane. Dokładną wysokość opłaty sprawdź w pouczeniu i w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, bo stawki bywają zmieniane.

Kluczowe jest jedno: żaden z tych wariantów nie jest drogi. Nawet najwyższy realny wydatek to ułamek długu, przed którym się chronisz.

Co dokładnie zyskujesz

To najważniejsza część, bo za te kilkadziesiąt złotych kupujesz sobie spokój na całe życie. Skutek odrzucenia spadku jest prosty i mocny: prawo traktuje Cię tak, jakbyś nie dożył otwarcia spadku. Wypadasz z kręgu spadkobierców całkowicie.

W praktyce znaczy to, że:

• Nie odpowiadasz za długi zmarłego ani groszem. Wierzyciele nie mogą sięgnąć do Twojego majątku, Twojej pensji ani Twojego konta.
• Komornik prowadzący egzekucję z tytułu długów spadkowych nie ma podstaw, by zająć cokolwiek, co należy do Ciebie.
• Nie musisz niczego udowadniać ani spłacać. Samo skuteczne oświadczenie zamyka sprawę raz na zawsze.

To jest właśnie ten zysk. Nie dostajesz pieniędzy, tylko pewność, że cudze zobowiązania nigdy nie staną się Twoje. W sytuacji, gdy spadek to na przykład niespłacony kredyt albo zaległości wobec wielu wierzycieli, wartość tej ochrony liczy się w dziesiątkach tysięcy złotych.

Uważaj, żeby dług nie spadł na Twoje dzieci

Tu jest haczyk, który potrafi zniweczyć cały wysiłek. Skoro odrzucając spadek jesteś traktowany tak, jakbyś nie dożył jego otwarcia, spadek przechodzi na kolejnych w kolejce, czyli najczęściej na Twoje dzieci. Jeśli są małoletnie, dług formalnie ląduje u nich.

Dlatego samo odrzucenie za siebie często nie wystarcza. Trzeba jeszcze odrzucić spadek w imieniu dzieci. Wiąże się to zwykle z dodatkową czynnością, bo do działania w imieniu małoletniego w sprawach przekraczających zwykły zarząd co do zasady potrzebna jest zgoda sądu opiekuńczego. To osobny wniosek i osobna, zwykle niska opłata. Ponieważ przepisy w tym zakresie były zmieniane i bywają różnie stosowane, tę część warto skonsultować z prawnikiem albo dopytać w sądzie, żeby nie przegapić terminu dla dziecka.

Nie pomiń tego kroku tylko dlatego, że wydaje się dodatkowym kosztem. Kilkadziesiąt złotych opłaty jest niczym wobec ryzyka, że dług przejdzie na Twoje dziecko.

Kiedy taniej wychodzi przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza

Odrzucenie ma sens, gdy jesteś pewien, że długi przewyższają majątek. Jeśli natomiast nie wiesz, co dokładnie zostało po zmarłym, a coś wartościowego mogło się znaleźć, rozważ alternatywę, czyli przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiadasz wtedy za długi tylko do wartości tego, co odziedziczyłeś. Jeśli aktywów nie ma, realnie nie dopłacasz nic z własnej kieszeni.

Ta droga wiąże się jednak z ustaleniem, co wchodzi w skład spadku. Możesz złożyć samodzielnie wykaz inwentarza, co jest tańsze, albo doprowadzić do spisu inwentarza sporządzanego przez komornika, który jest płatny, a jego koszt zależy od nakładu pracy. Jeśli więc masz jakąkolwiek wątpliwość, czy w spadku nie ma nic wartościowego, porównaj oba warianty, bo czasem lepiej przyjąć spadek z ograniczoną odpowiedzialnością niż odrzucać go w ciemno.

Ile to wszystko trwa

Koszt to jedno, czas to drugie. U notariusza oświadczenie składasz od ręki, na jednej wizycie. W sądzie trzeba poczekać na termin posiedzenia, co potrafi zająć od kilku tygodni do kilku miesięcy, zależnie od obłożenia danego sądu.

Najważniejsze, żeby zdążyć w terminie. Na złożenie oświadczenia masz co do zasady sześć miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się, że jesteś powołany do spadku. Jeśli wybierasz drogę sądową, licz się z tym, że sam termin posiedzenia bywa odległy, dlatego wniosek złóż z zapasem. Zmieścisz się w terminie, jeśli w ciągu tych sześciu miesięcy złożysz wniosek do sądu, nawet gdy samo posiedzenie odbędzie się później. Dokładny sposób liczenia terminu sprawdź jednak w swojej sprawie, bo od jego dotrzymania zależy wszystko.

Kiedy przysługuje zwolnienie z kosztów

Choć opłaty są niskie, dla części osób i one bywają barierą. Jeśli nie stać Cię na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, możesz złożyć do sądu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Dołączasz do niego oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania na urzędowym formularzu. Sąd, uznając Twoją trudną sytuację, może zwolnić Cię z opłaty w całości lub w części.

To rozwiązanie dotyczy drogi sądowej. U notariusza taksa jest należna zawsze, ale ponieważ to droga sądowa bywa tańsza, osoby w trudnej sytuacji zwykle i tak kierują się do sądu, gdzie dodatkowo mogą starać się o zwolnienie z opłaty.

Jeśli sprawa jest zawikłana, na przykład trzeba zadbać o odrzucenie spadku w imieniu małoletnich dzieci albo policzyć, czy nie lepiej przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza, rozważ konsultację z prawnikiem. Przy tak wysokiej stawce, jaką jest cudze zadłużenie, koszt jednej porady bywa najlepiej wydanym wydatkiem w całej tej sprawie.

Pytania

Ile realnie kosztuje odrzucenie spadku? To kwota rzędu kilkudziesięciu do stu kilkudziesięciu złotych. U notariusza płacisz taksę za akt, VAT i opłatę za wypisy. W sądzie wnosisz jedną opłatę stałą od wniosku. Dokładne stawki sprawdź w taryfie notarialnej i w ustawie o kosztach sądowych, bo bywają aktualizowane.

Taniej u notariusza czy w sądzie? Zwykle taniej wychodzi droga sądowa, bo to jedna opłata stała bez kosztu wypisów. Notariusz jest droższy, ale załatwia sprawę od ręki, bez czekania na termin. Wybór zależy od tego, czy zależy Ci bardziej na cenie, czy na czasie.

Co dokładnie zyskuję, odrzucając spadek? Przestajesz być spadkobiercą, tak jakbyś nie dożył otwarcia spadku. Nie odpowiadasz za długi zmarłego ani groszem, a wierzyciele i komornik nie mogą sięgnąć do Twojego majątku. To ochrona warta zwykle znacznie więcej niż jej koszt.

Czy odrzucenie chroni też moje dzieci? Nie automatycznie. Po Twoim odrzuceniu spadek przechodzi na Twoje dzieci, a jeśli są małoletnie, dług formalnie ląduje u nich. Trzeba osobno odrzucić spadek w ich imieniu, co zwykle wymaga zgody sądu opiekuńczego. Tę część warto skonsultować, żeby nie przegapić terminu dla dziecka.

Czy mogę nie zapłacić opłaty, jeśli jestem w trudnej sytuacji? W postępowaniu sądowym tak. Możesz złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Sąd może zwolnić Cię z opłaty w całości lub w części.

Nie wiem, czy w spadku są tylko długi. Co wtedy? Rozważ przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiadasz wtedy za długi tylko do wartości odziedziczonego majątku, więc jeśli aktywów nie ma, realnie nic nie dopłacasz. Wymaga to jednak ustalenia składu spadku przez wykaz albo spis inwentarza.

Podstawa prawna

Kodeks cywilny: art. 1012, art. 1015, art. 1020, art. 1031 i art. 1032. Kodeks rodzinny i opiekuńczy: art. 101. Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych: przepisy o opłacie od wniosku o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku oraz o zwolnieniu od kosztów sądowych. Ustawa Prawo o notariacie i rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej: taksa za oświadczenie o odrzuceniu spadku i opłata za wypisy. Wysokość taksy notarialnej, opłat sądowych i kosztów spisu inwentarza sprawdź w aktualnej taryfie, w ustawie o kosztach sądowych i w pouczeniu, bo stawki bywają zmieniane.