Odrzucenie spadku z długami. Masz sześć miesięcy, ale nie od pogrzebu

Termin na odrzucenie spadku biegnie od dnia, w którym dowiedziałeś się, że dziedziczysz, a nie od śmierci. Jeśli nie zrobisz nic, dziedziczysz z dobrodziejstwem inwentarza i odpowiadasz za długi do wartości majątku. Sprawdź, jak odrzucić spadek, ile to kosztuje i co zrobić z dziećmi.

Treści redaguje radca prawny Robert Staszewski

Jeśli zmarły zostawił długi, masz sześć miesięcy na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku. Termin liczy się nie od śmierci, lecz od dnia, w którym dowiedziałeś się, że jesteś powołany do spadku. Dla dziecka czy małżonka zmarłego zwykle wychodzi na to samo, bo o śmierci dowiadują się natychmiast. Dla dalszej rodziny to może być data dużo późniejsza.

Jeśli nie zrobisz nic, nie stanie się katastrofa. Od 18 października 2015 roku milczenie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiadasz wtedy za długi zmarłego, ale tylko do wartości tego, co po nim odziedziczyłeś. Twoje mieszkanie i pensja są bezpieczne. Problem w tym, że stajesz się stroną w sprawie: wierzyciele mogą Cię pozywać, a Ty musisz udowodnić, ile ten spadek był wart, składając wykaz albo spis inwentarza. To bywa kosztowne i ciągnie się latami.

Dlatego przy spadku, w którym są same długi i nic wartościowego, odrzucenie jest zwykle prostsze i tańsze. Wychodzisz z gry całkowicie: prawo traktuje Cię tak, jakbyś nie dożył otwarcia spadku.

Od kiedy dokładnie liczy się sześć miesięcy

Kodeks mówi o dniu, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. To dwa elementy naraz: wiedza, że ktoś zmarł, i wiedza, że akurat Ty po nim dziedziczysz. Termin biegnie osobno dla każdej osoby.

Dla najbliższych zwykle jest to dzień śmierci. Dla spadkobiercy z testamentu jest to dzień, w którym dowiedział się o testamencie. Dla dalszej rodziny, która wchodzi do spadku dopiero dlatego, że bliżsi krewni go odrzucili, termin startuje w dniu, w którym dowiedziała się o tym odrzuceniu. Zachowaj dowód tej daty, bo w sądzie to od niej wszystko będzie zależeć.

Od 15 listopada 2023 roku dotrzymanie terminu jest łatwiejsze. Wystarczy, że przed jego upływem złożysz w sądzie sam wniosek o odebranie oświadczenia, nawet jeśli rozprawę wyznaczą za pół roku. A jeżeli do złożenia oświadczenia potrzebujesz zezwolenia sądu, bieg sześciu miesięcy zostaje zawieszony na czas tego postępowania.

Gdzie złożyć oświadczenie i ile to kosztuje

Masz dwie drogi.

Notariusz sam wysyła wypis aktu do sądu spadku. Weź dowód osobisty i akt zgonu, a jeśli odrzucasz w imieniu dziecka, także jego akt urodzenia.

Oświadczenie o odrzuceniu spadku jest nieodwołalne. Nie da się go też złożyć warunkowo, w stylu „odrzucam, jeżeli okaże się, że długi przewyższają majątek”. Takie oświadczenie jest nieważne.

Dzieci wchodzą na Twoje miejsce

To najczęstszy błąd i najdroższy w skutkach. Kiedy odrzucasz spadek, on nie znika. Przechodzi na kolejnych w kolejce, czyli najpierw na Twoje dzieci, potem na wnuki. Jeżeli dzieci są niepełnoletnie, same nic nie zrobią. Musisz odrzucić spadek także w ich imieniu, w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym Ty złożyłeś swoje oświadczenie.

Do 2023 roku wymagało to za każdym razem zgody sądu opiekuńczego. Od 15 listopada 2023 roku zgoda sądu nie jest potrzebna, jeżeli spełnione są trzy warunki naraz: dziecko dziedziczy tylko dlatego, że jego rodzic wcześniej odrzucił ten spadek, oboje rodzice mają władzę rodzicielską i są zgodni (składają oświadczenie wspólnie albo jedno za zgodą drugiego), a spadek odrzucają też pozostałe dzieci tych rodziców, w tym pełnoletnie. Wtedy idziesz prosto do notariusza i jednym oświadczeniem możesz odrzucić spadek w imieniu kilkorga dzieci.

Zgoda sądu jest nadal potrzebna, gdy rodzice się nie dogadali, gdy pełnoletnie rodzeństwo dziecka spadku nie odrzuca, gdy dziecko dziedziczy obok rodzica, a nie po nim, albo gdy dziedziczy z testamentu. Opłata od takiego wniosku to zwykle 100 zł, a na czas postępowania bieg sześciu miesięcy jest zawieszony.

Efekt domina sięga dalej. Jeżeli odrzucą wszyscy zstępni, spadek wędruje do rodziców zmarłego, potem do rodzeństwa, potem do dzieci rodzeństwa. Uprzedź tych ludzi, zamiast liczyć, że sami się dowiedzą. Ostatnia w kolejce jest gmina ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego i ona odrzucić spadku nie może.

Nie da się wziąć samochodu, a zostawić kredytu

Spadku nie można przyjąć w części. Albo bierzesz wszystko, razem z długami, albo odrzucasz wszystko, razem z mieszkaniem, autem i oszczędnościami. Wyjątki, które przewiduje kodeks, w typowej sprawie rodzinnej nie występują.

Zanim odrzucisz, policz. Jeżeli po zmarłym zostało mieszkanie warte 400 tysięcy i kredyt na 200 tysięcy, odrzucenie spadku kosztuje Cię 200 tysięcy. Jeżeli nie wiesz, co jest w spadku, rozsądniejsze bywa przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza, bo ono i tak ogranicza odpowiedzialność do wartości majątku. Jest jeden haczyk: to ograniczenie przepada, jeżeli podstępnie zataisz składniki majątku w wykazie lub spisie inwentarza. Wtedy odpowiadasz całym swoim majątkiem, bez limitu.

Spóźniłeś się. Co teraz

Sześciomiesięczny termin jest zawity, nie da się go przywrócić. Jest natomiast wąska furtka: jeżeli nie złożyłeś oświadczenia, bo działałeś pod wpływem błędu, możesz uchylić się od skutków niezachowania terminu. Trzeba to zrobić przed sądem i sąd musi to zatwierdzić. U notariusza tego nie załatwisz.

Błąd musi być istotny i usprawiedliwiony. Klasyczny przypadek: byłeś przekonany, że po ojcu nie ma żadnych długów, a po roku odezwał się bank. Nie jest błędem nieznajomość przepisów ani niedbalstwo, czyli sytuacja, w której nie zainteresowałeś się majątkiem zmarłego, choć mogłeś.

Masz na to rok od wykrycia błędu. Orzecznictwo jest rozbieżne co do tego, czy w ciągu roku wystarczy złożyć wniosek, czy sąd musi zdążyć odebrać od Ciebie oświadczenie. Uchwała Sądu Najwyższego z 15 marca 2018 roku (III CZP 110/17) przyjmuje wariant surowszy, więc nie czekaj do ostatniej chwili.

Podatek: SD-Z2 dotyczy tylko przyjmujących spadek

Jeżeli spadek odrzuciłeś, nie jesteś spadkobiercą i podatek Cię nie dotyczy. Formularz SD-Z2 składają ci, którzy spadek przyjmują.

Najbliższa rodzina jest z podatku zwolniona, ale pod warunkiem zgłoszenia nabycia na SD-Z2 w ciągu sześciu miesięcy. Ten termin liczy się od uprawomocnienia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, a nie od śmierci. Do niedawna jego przegapienie oznaczało bezpowrotną utratę zwolnienia.

Od 7 stycznia 2026 roku termin na SD-Z2 można przywrócić, jeżeli uprawdopodobnisz, że spóźniłeś się bez swojej winy. Wniosek składasz w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny spóźnienia, razem z zaległym zgłoszeniem. Sama niewiedza o obowiązku zwykle nie wystarczy. Przepis nie działa wstecz: jeżeli termin upłynął przed 7 stycznia 2026 roku, przywrócenie nie wchodzi w grę.

Pamiętaj też, że bierność nie chroni. Sąd Najwyższy w uchwale z 11 lutego 2026 roku (III CZP 27/25) potwierdził, że wierzyciel może sam złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym dłużniku, a taki wniosek przerywa bieg przedawnienia jego roszczenia. Bank czy firma windykacyjna może więc za nieco ponad sto złotych ustalić w sądzie, że spadkobiercą jesteś Ty.

Pytania

Czy muszę spłacać długi po ojcu?

Nie z własnej kieszeni, jeżeli spadek odrzucisz w ciągu sześciu miesięcy. Jeśli nie zrobisz nic, dziedziczysz z dobrodziejstwem inwentarza i odpowiadasz za długi tylko do wartości majątku, który po nim został. Gdy majątku nie ma, wierzyciel nic od Ciebie nie wyegzekwuje, ale będziesz musiał to wykazać w sądzie.

Sześć miesięcy od śmierci czy od czegoś innego?

Od dnia, w którym dowiedziałeś się, że dziedziczysz. Dla dziecka czy małżonka to zwykle dzień śmierci. Dla dalszej rodziny to dzień, w którym dowiedziała się, że bliżsi krewni spadek odrzucili.

Czy mogę wziąć mieszkanie, a odrzucić kredyt?

Nie. Spadek przyjmuje się albo odrzuca w całości. Jeżeli nie wiesz, co w nim jest, bezpieczniejsze jest przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza, bo ono ogranicza odpowiedzialność do wartości majątku.

Czy muszę odrzucać spadek za dzieci?

Tak, jeżeli sam go odrzuciłeś, bo wtedy dziedziczą one. Masz na to sześć miesięcy od dnia swojego oświadczenia. Od 15 listopada 2023 roku, gdy rodzice są zgodni i spadek odrzucili też wszyscy pozostali zstępni, wystarczy notariusz i nie trzeba zgody sądu opiekuńczego.

Ile kosztuje odrzucenie spadku?

U notariusza to 50 zł netto taksy od osoby plus VAT i wypisy, w praktyce zwykle 100-150 zł. W sądzie 100 zł opłaty od wniosku. Zgoda sądu opiekuńczego na odrzucenie w imieniu dziecka, jeśli jest potrzebna, to kolejne około 100 zł.

Minęło pół roku, dopiero teraz dowiedziałem się o długu. Da się coś zrobić?

Czasem tak. Jeżeli nie złożyłeś oświadczenia, bo byłeś w usprawiedliwionym błędzie co do majątku zmarłego, możesz przed sądem uchylić się od skutków niezachowania terminu. Masz na to rok od wykrycia błędu i musisz działać szybko, bo orzecznictwo bywa rygorystyczne.

Podstawa prawna

Art. 1014, art. 1015, art. 1018, art. 1019, art. 1020, art. 1023 i art. 1031 Kodeksu cywilnego; art. 101 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz art. 640-641 Kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu od 15 listopada 2023 r.; art. 49 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych; rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej; art. 4a i 4c ustawy o podatku od spadków i darowizn w brzmieniu od 7 stycznia 2026 r.; uchwały Sądu Najwyższego III CZP 110/17 i III CZP 27/25. Kwoty opłat i szczegóły procedury potwierdź u notariusza albo w sądzie, bo praktyka kancelarii bywa różna.