Ile kosztuje rozwód i co Ci przysługuje w wyroku

Za pozew o rozwód płacisz 600 zł, ale przy zgodnym rozstaniu połowę tej kwoty sąd zwraca Ci sam. Jeśli Cię nie stać, możesz starać się o zwolnienie z kosztów. Wyjaśniamy, ile realnie wydasz, kiedy pieniądze wracają i co poza rozwodem możesz uzyskać w tym samym wyroku.

Treści redaguje radca prawny Robert Staszewski

Zanim złożysz pozew, w głowie kołacze zwykle jedno praktyczne pytanie: ile mnie to będzie kosztować i co z tego mam. To rozsądne pytanie i wcale nie musisz się go wstydzić. Rozwód to nie tylko decyzja emocjonalna, to także konkretne pieniądze i konkretne prawa, które w tym samym postępowaniu możesz dla siebie i dla dzieci wywalczyć.

Zaczniemy od dobrej wiadomości. Wejście na drogę sądową kosztuje mniej, niż większość ludzi się spodziewa, a przy zgodnym rozstaniu spora część opłaty wraca. Rozwodów jest w Polsce dużo, według GUS w 2024 roku orzeczono ich około 57,4 tysiąca, więc to pytanie zadaje sobie naprawdę wielu ludzi. Poniżej rozkładamy koszty i korzyści na czynniki pierwsze.

Ile kosztuje samo złożenie pozwu

Opłata od pozwu o rozwód jest stała i wynosi 600 zł. Nie zależy od Twoich zarobków, od wartości mieszkania ani od długości małżeństwa. Każdy płaci tyle samo. Wpłacasz ją z góry, przy składaniu pozwu, przelewem na rachunek sądu albo w formie elektronicznego znaku opłaty sądowej, a dowód wpłaty dołączasz do pisma.

Bez opłaty sprawa nie ruszy. Sąd wezwie Cię do jej uzupełnienia, a jeśli tego nie zrobisz w terminie, pozew zostanie zwrócony bez rozpoznania. To jest koszt wyjściowy, ten sam dla wszystkich. Dopiero od niego zaczynają się różnice, bo część tej kwoty możesz odzyskać.

Kiedy odzyskasz połowę opłaty

Tu jest realna oszczędność, o której wiele osób po prostu nie wie. Jeśli rozwód zapadnie na zgodny wniosek obojga małżonków i bez orzekania o winie, sąd z urzędu zwraca połowę wpłaconej opłaty, czyli 300 zł. Nie musisz o to osobno wnioskować ani przypominać. Sąd robi to sam po zakończeniu sprawy.

W praktyce oznacza to prostą rzecz. Rozwód, w którym się dogadujecie i nie walczycie o to, kto zawinił, kosztuje w opłatach sądowych realnie 300 zł, bo połowa z wpłaconych 600 zł wraca. Rozwód z orzekaniem o winie tej ulgi już nie daje. Płacisz pełne 600 zł, a do tego zwykle dochodzą koszty świadków, dłuższego procesu i często pełnomocnika.

Na co jeszcze mogą pójść pieniądze

Poza podstawową opłatą w grę wchodzą dodatkowe koszty, ale większość z nich jest opcjonalna i pojawia się tylko wtedy, gdy sprawa się komplikuje. Poniższe kwoty traktuj orientacyjnie, a dokładne pozycje zawsze sprawdź w aktualnej taryfie i w pouczeniu dołączonym do pism.

Warto rozróżnić dwie rzeczy, które łatwo pomylić. Wynagrodzenie, które płacisz swojemu adwokatowi czy radcy, jest kwestią umowy i bywa bardzo różne. Natomiast koszty zastępstwa, które sąd może zasądzić od strony przegrywającej na rzecz wygrywającej, liczy się według stawek minimalnych z rozporządzenia i sąd może je podwyższyć przy sprawach bardziej skomplikowanych. Aktualną wysokość stawki minimalnej w sprawie o rozwód sprawdź w rozporządzeniu obowiązującym w dniu składania pozwu, bo bywa zmieniana.

Kiedy przysługuje zwolnienie z kosztów

Jeśli nie stać Cię na opłatę, prawo tego nie ignoruje. Możesz złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, w całości albo w części. Składasz go razem z pozwem albo zawierasz jego treść bezpośrednio w pozwie.

Do wniosku dołączasz oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. To urzędowy formularz, w którym opisujesz, ile zarabiasz, kogo masz na utrzymaniu i jakie ponosisz stałe wydatki. Sąd zwalnia osobę, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Nie ma tu jednej sztywnej granicy dochodu, sąd ocenia całą Twoją sytuację.

Zwolnienie może być pełne albo częściowe. Przy częściowym zapłacisz na przykład tylko ułamek opłaty albo zostaniesz zwolniony z jednej konkretnej pozycji. Odmowa niczego nie zamyka, a przyznanie realnie odciąża budżet w trudnym momencie, więc jeśli naprawdę Cię nie stać, warto o to wnioskować.

Co możesz uzyskać w wyroku

Rozwód to nie tylko rozwiązanie małżeństwa. W tym samym wyroku sąd rozstrzyga sprawy, które mają dla Ciebie wymiar finansowy na lata, i część z nich orzeka niezależnie od tego, czy o to wprost prosisz.

Alimenty na wspólne małoletnie dzieci sąd orzeka z urzędu, czyli sam, nawet jeśli tego nie żądasz. Ustala, ile drugi rodzic ma płacić na ich utrzymanie. Wysokość zależy od potrzeb dziecka i od możliwości zarobkowych rodzica, a nie od jego faktycznych, czasem zaniżonych zarobków.

Alimenty na Twoją rzecz, czyli na byłego małżonka, to osobna sprawa i tu wiele zależy od winy. Jeśli sąd nie orzekł Twojej winy, a po rozwodzie znajdziesz się w niedostatku, możesz żądać alimentów od byłego małżonka. Jeśli natomiast druga strona zostanie uznana za wyłącznie winną rozkładu małżeństwa, a rozwód istotnie pogorszy Twoją sytuację materialną, możesz żądać alimentów, nawet gdy nie popadłeś w niedostatek. To jeden z powodów, dla których orzeczenie o winie ma realne znaczenie dla portfela.

Poza tym sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej, o kontaktach z dziećmi oraz o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania na czas po rozwodzie. Na Twój wniosek może w wyroku podzielić też majątek wspólny, ale zwykle robi to tylko wtedy, gdy nie przedłuży to nadmiernie sprawy, czyli w praktyce gdy jesteście co do podziału zgodni.

Kto ostatecznie zapłaci koszty

Zasada jest prosta: koszty procesu co do zasady ponosi strona przegrywająca. W rozwodzie z orzeczeniem winy oznacza to, że małżonek uznany za winnego może zostać obciążony kosztami całej sprawy, w tym zwrotem opłaty i kosztów zastępstwa drugiej strony.

Przy rozwodzie bez orzekania o winie, na zgodny wniosek, sąd zwykle znosi koszty między stronami. Każde zostaje przy swoich wydatkach, a połowa opłaty i tak wraca. To najtańszy i najszybszy scenariusz. Spór o winę bywa najdroższy nie tylko przez samą opłatę, ale i dlatego, że wydłuża proces oraz mnoży koszty świadków i pełnomocników.

Ile to trwa

Na czas trudno podać jedną liczbę, bo zależy od sądu i od tego, czy się spieracie. Rozwód za porozumieniem, bez orzekania o winie i bez sporu o dzieci, potrafi zakończyć się na jednej rozprawie, w kilka miesięcy. Rozwód z orzekaniem o winie, z przesłuchiwaniem świadków i badaniem, kto zawinił, ciągnie się zwykle znacznie dłużej. Każdy dodatkowy miesiąc to zwykle także dodatkowy koszt, jeśli korzystasz z pełnomocnika rozliczanego za kolejne rozprawy.

Pytania

Ile realnie zapłacę za rozwód za porozumieniem? W opłatach sądowych realnie 300 zł, bo z wpłaconych 600 zł sąd zwraca połowę przy rozwodzie na zgodny wniosek bez orzekania o winie. Do tego dochodzą ewentualne koszty pełnomocnika, jeśli go zatrudnisz.

Czy dostanę zwrot części opłaty, jeśli będziemy się spierać o winę? Nie. Zwrot połowy opłaty przysługuje tylko wtedy, gdy rozwód zapada na zgodny wniosek stron i bez orzekania o winie. Przy orzekaniu winy płacisz pełne 600 zł.

Nie stać mnie na opłatę. Co mogę zrobić? Złóż wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Sąd może zwolnić Cię z opłaty w całości lub w części, jeśli wykażesz, że nie jesteś w stanie jej ponieść bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny.

Czy w rozwodzie od razu podzielą nam majątek? Tylko jeśli o to wniesiesz, a podział nie przedłuży nadmiernie sprawy, czyli w praktyce gdy jesteście zgodni. Opłata od podziału majątku w wyroku wynosi zwykle 1000 zł, a przy zgodnym projekcie podziału 300 zł. Częściej majątek dzieli się w osobnym postępowaniu już po rozwodzie.

Czy sąd sam zasądzi alimenty na dzieci? Tak. O alimentach na wspólne małoletnie dzieci sąd orzeka w wyroku rozwodowym z urzędu, nawet jeśli tego wyraźnie nie żądasz.

Czy muszę brać adwokata? Nie ma takiego obowiązku. W prostym, zgodnym rozwodzie wiele osób radzi sobie samodzielnie. Przy sporze o winę, majątek albo dzieci pomoc prawnika zwykle się opłaca, bo stawka za pomoc bywa niższa niż koszt jednej pomyłki.

Podstawa prawna

Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych: art. 26 ust. 1 pkt 1, art. 79 ust. 1 pkt 3, art. 38, art. 102. Kodeks postępowania cywilnego: art. 98, art. 100. Kodeks rodzinny i opiekuńczy: art. 57, art. 58, art. 60. Stawki wynagrodzenia pełnomocnika: rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz za czynności adwokackie.