Ile kosztuje stwierdzenie nabycia spadku i co Ci ono daje

Stwierdzenie nabycia spadku to jedna z tańszych spraw sądowych, a bez niego formalnie nie jesteś spadkobiercą. Wyjaśniamy, ile wynosi opłata w sądzie, ile u notariusza, kiedy przysługuje zwolnienie z kosztów, ile to trwa i co dokładnie zyskujesz dzięki temu dokumentowi.

Treści redaguje radca prawny Robert Staszewski

Po pogrzebie zwykle okazuje się, że samo bycie dzieckiem, małżonkiem czy rodzeństwem zmarłego to za mało. Bank nie wypłaci pieniędzy z konta, w księdze wieczystej nadal figuruje osoba, której już nie ma, a w urzędzie słyszysz, że najpierw musisz udowodnić, że w ogóle jesteś spadkobiercą. Właśnie temu służy stwierdzenie nabycia spadku. To dokument, który urzędowo potwierdza, kto i w jakiej części dziedziczy.

Dwa najczęstsze pytania brzmią: ile mnie to będzie kosztować i co właściwie z tego mam. Dobra wiadomość jest taka, że jest to jedna z tańszych spraw, jakie można załatwić w sądzie, a bez tego dokumentu praktycznie nie ruszysz żadnej sprawy majątkowej po zmarłym. Polskie sądy wydają rocznie ponad sto tysięcy takich postanowień, więc to droga dobrze przetarta i przewidywalna.

Ile kosztuje droga sądowa

Spadek możesz potwierdzić na dwa sposoby: wnioskiem do sądu albo aktem poświadczenia dziedziczenia u notariusza. Zacznijmy od sądu, bo tu koszty są sztywne i najniższe.

Za sam wniosek o stwierdzenie nabycia spadku wnosisz opłatę stałą. Do tego dochodzi niewielka opłata za wpis do Rejestru Spadkowego. Poniższe kwoty traktuj orientacyjnie i sprawdź w pouczeniu do wniosku oraz w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, bo stawki bywają zmieniane.

Najważniejsze jest to, że opłata sądowa jest stała. Nie rośnie z wartością spadku. Za potwierdzenie dziedziczenia mieszkania wartego kilkaset tysięcy złotych zapłacisz tyle samo, co za potwierdzenie dziedziczenia po kimś, kto zostawił jedynie długi. To odróżnia tę sprawę od wielu innych postępowań, w których koszt liczy się procentem od kwoty.

Jeśli w jednym wniosku chcesz załatwić więcej, na przykład od razu dokonać działu spadku między spadkobierców, koszty rosną i liczą się inaczej. Samo stwierdzenie nabycia spadku pozostaje jednak tanie.

Ile kosztuje notariusz

Drugą drogą jest akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza. Ten sam skutek co postanowienie sądu, tylko od ręki, bez czekania na termin rozprawy. Cena jest wyższa niż w sądzie, bo płacisz taksę notarialną, podatek VAT oraz opłatę za wypisy aktu, których zwykle potrzebujesz kilka.

W praktyce całość u notariusza to najczęściej kwota rzędu kilkuset złotych. Dokładną taksę sprawdź u konkretnego notariusza albo w rozporządzeniu w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, bo są to stawki maksymalne i bywają aktualizowane. Zaletą tej drogi jest tempo: jeśli wszyscy spadkobiercy stawią się razem i nie ma między nimi sporu, sprawę można zamknąć w jeden dzień.

Notariusz nie zrobi jednak wszystkiego. Jeśli spadkobiercy się kłócą, ktoś jest nieznany z miejsca pobytu albo sytuacja jest niejasna, zostaje tylko sąd.

Kiedy przysługuje zwolnienie z kosztów

Jeśli opłata sądowa jest dla Ciebie realnym obciążeniem, możesz złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Dołączasz do niego oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania na urzędowym formularzu. Sąd zwalnia w całości albo w części osoby, które wykażą, że nie są w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny.

To realna droga, a nie formalność na papierze. Korzystają z niej osoby o niskich dochodach, emeryci czy osoby w trudnej sytuacji życiowej. Warto o niej pamiętać zwłaszcza wtedy, gdy sprawę spadkową trzeba załatwić, a w spadku i tak nie ma z czego pokryć opłaty.

U notariusza takiego zwolnienia nie ma. Jeśli koszty są problemem, wybieraj drogę sądową.

Ile to trwa

W sądzie czas zależy od obłożenia konkretnego wydziału i od tego, ilu jest uczestników oraz czy się zgadzają. Od złożenia wniosku do postanowienia mija zwykle od kilku tygodni do kilku miesięcy. Gdy spadkobiercy są zgodni, a sprawa prosta, bywa szybciej. Gdy trzeba kogoś poszukiwać, ustanawiać kuratora albo przesłuchiwać świadków, dłużej.

U notariusza, jak wspomnieliśmy, sprawa może się zamknąć w jednym dniu, o ile stawią się wszyscy spadkobiercy i są zgodni co do tego, kto dziedziczy.

Co dokładnie zyskujesz

Tu tkwi sedno. Stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia to Twój jedyny formalny dowód na to, że jesteś spadkobiercą. Bez niego dziedziczysz w świetle prawa, ale nie możesz tego nikomu udowodnić, a to blokuje niemal wszystko.

Z tym dokumentem w ręku możesz między innymi:

• przepisać na siebie własność nieruchomości i uporządkować wpis w księdze wieczystej,
• odebrać pieniądze z konta bankowego zmarłego oraz środki z lokat,
• sprzedać odziedziczone mieszkanie, samochód czy inne składniki majątku,
• załatwiać sprawy w urzędach, u ubezpieczyciela i w instytucjach, które żądają potwierdzenia, że jesteś uprawniony,
• rozliczyć spadek z pozostałymi spadkobiercami, bo bez ustalenia, kto i w jakiej części dziedziczy, nie da się go podzielić.

Innymi słowy, płacisz raz i niewiele, a odblokowujesz dostęp do całego majątku, który i tak już Ci się należy z mocy prawa.

Podatek to osobna sprawa, ale możesz nic nie zapłacić

Koszty samego postępowania to jedno, a podatek od spadków to drugie. Po tym, jak potwierdzisz nabycie spadku, masz obowiązek zgłosić je do urzędu skarbowego. I tu jest ważne prawo, o którym wiele osób nie wie: najbliższa rodzina, czyli między innymi małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie i rodzeństwo, może być całkowicie zwolniona z podatku od spadku.

Warunek jest jeden i trzeba go dopilnować: zgłoszenie nabycia na właściwym formularzu w ustawowym terminie liczonym od uprawomocnienia się postanowienia sądu albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. Przekroczenie tego terminu oznacza utratę zwolnienia i konieczność zapłaty podatku na zasadach ogólnych. Dokładny termin i formularz sprawdź w urzędzie skarbowym albo w ustawie o podatku od spadków i darowizn, bo od tego zależy, czy skorzystasz ze zwolnienia.

Uwaga praktyczna: zanim w ogóle sięgniesz po majątek, upewnij się, że w spadku nie ma długów przewyższających wartość tego, co dziedziczysz. Stwierdzenie nabycia spadku samo w sobie nie chroni przed długami zmarłego. Jeśli spadek jest zadłużony, w grę wchodzi wcześniejsze odrzucenie spadku albo przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza, a to zupełnie inna decyzja, którą trzeba podjąć w terminie.

Pytania

Ile kosztuje wniosek o stwierdzenie nabycia spadku w sądzie? To opłata stała, niezależna od wartości spadku, rzędu stu złotych, plus niewielka opłata za wpis do Rejestru Spadkowego. Dokładną kwotę sprawdź w pouczeniu do wniosku i w ustawie o kosztach sądowych, bo stawki bywają zmieniane.

Taniej w sądzie czy u notariusza? Taniej w sądzie, bo opłata jest stała i niska. U notariusza zapłacisz więcej, zwykle kilkaset złotych, ale sprawę załatwisz od ręki, jeśli wszyscy spadkobiercy są zgodni i stawią się razem.

Czy mogę nie płacić, jeśli mnie na to nie stać? Tak, w sądzie. Możesz złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym. Sąd może zwolnić Cię z opłaty w całości lub w części. U notariusza takiego zwolnienia nie ma.

Po co mi ten dokument, skoro i tak dziedziczę z mocy prawa? Bo bez niego nie udowodnisz, że jesteś spadkobiercą. Nie odbierzesz pieniędzy z banku, nie przepiszesz nieruchomości ani nic nie sprzedasz. To jedyny formalny dowód dziedziczenia.

Czy po stwierdzeniu nabycia spadku zapłacę podatek? Niekoniecznie. Najbliższa rodzina może być całkowicie zwolniona z podatku, jeśli zgłosi nabycie do urzędu skarbowego na właściwym formularzu w ustawowym terminie. Po przekroczeniu terminu zwolnienie przepada. Szczegóły sprawdź w urzędzie skarbowym.

Ile trwa sprawa w sądzie? Zwykle od kilku tygodni do kilku miesięcy, w zależności od sądu i tego, czy spadkobiercy się zgadzają. Prosta i bezsporna sprawa idzie szybciej.

Podstawa prawna

Kodeks cywilny: art. 924 i art. 925, art. 1025, art. 1015 i art. 1012. Kodeks postępowania cywilnego: art. 669 i następne. Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie: art. 95a i następne. Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Ustawa o podatku od spadków i darowizn. Konkretne kwoty opłat i taksy notarialnej oraz aktualne terminy sprawdź w pouczeniu do wniosku, w taryfie notarialnej i w urzędzie skarbowym.