Testament własnoręczny. Jak go napisać krok po kroku

Chcesz sam spisać testament na zwykłej kartce i mieć pewność, że sąd go uzna. Pokazujemy, co dokładnie musi się w nim znaleźć, jak go napisać, podpisać i opatrzyć datą, gdzie go bezpiecznie przechować i jakie błędy potrafią unieważnić całe pismo.

Treści redaguje radca prawny Robert Staszewski

Testament własnoręczny to najprostszy sposób, żeby zdecydować, co stanie się z Twoim majątkiem. Nie potrzebujesz do niego notariusza, świadków ani żadnej opłaty. Wystarczy kartka, długopis i chwila spokoju. A jednak to właśnie ten testament najczęściej ląduje potem w sądzie jako nieważny, bo ktoś napisał go na komputerze, zapomniał się podpisać albo poprosił kogoś o pomoc w spisaniu treści.

To pismo, które robi się na spokojnie, na długo przed tym, zanim będzie potrzebne. Nikt nie każe Ci go pisać w pośpiechu. Warto jednak wiedzieć dokładnie, jak ma wyglądać, żeby po latach nie okazało się, że Twoja ostatnia wola nie ma żadnej mocy, a majątek dziedziczą osoby, którym wcale nie chciałeś go zostawić.

Czym różni się od testamentu u notariusza

Masz do wyboru dwie główne drogi. Testament własnoręczny piszesz sam, w domu, za darmo. Testament notarialny sporządza notariusz, za opłatą, ale za to trudniej go potem podważyć.

Jeśli chcesz zostawić komuś jedną, ściśle określoną rzecz, na przykład mieszkanie albo samochód, tak żeby stał się jej właścicielem z chwilą Twojej śmierci, to potrzebujesz zapisu windykacyjnego, a ten działa wyłącznie w testamencie notarialnym. W testamencie własnoręcznym możesz powołać kogoś do całości albo do części spadku i możesz zapisać komuś coś w formie zwykłego zapisu, ale ten zwykły zapis to tylko obowiązek spadkobiercy, żeby dane rzecz wydać, a nie automatyczne przejście własności.

Co musi znaleźć się w testamencie

Prawo stawia własnoręcznemu testamentowi trzy twarde warunki. Jeśli brakuje któregokolwiek z pierwszych dwóch, testament jest nieważny w całości.

1. Cała treść napisana Twoją własną ręką. Nie na komputerze, nie na maszynie, nie ręką innej osoby, choćby pod dyktando. Wydruk, który tylko podpiszesz, jest nieważny.
2. Twój własnoręczny podpis, najlepiej pełnym imieniem i nazwiskiem, na końcu dokumentu, pod treścią rozrządzeń.
3. Data. Wpisz dzień, miesiąc i rok. Brak daty nie zawsze unieważnia testament, ale potrafi wywołać spór, na przykład gdy testamentów jest kilka i nie wiadomo, który jest późniejszy. Nie ryzykuj i po prostu ją wpisz.

To są warunki formalne. Poza nimi w treści powinno wyraźnie wynikać, kogo powołujesz do spadku. Napisz to jednoznacznie: kto ma dziedziczyć i w jakiej części. Osobę wskaż tak, żeby nie było wątpliwości, kto to jest, czyli imieniem i nazwiskiem, a jeśli to ktoś spoza rodziny, dopisz coś, co ją identyfikuje.

Jak to napisać

Weź czystą kartkę. Może być zwykły papier, nie musi być żaden urzędowy formularz. Na górze możesz napisać słowo „Testament”, choć nie jest to obowiązkowe. Ważne, żeby z treści jasno wynikało, że to Twoja ostatnia wola, a nie luźna notatka czy list.

Napisz, kim jesteś. Podaj imię, nazwisko, a dla pewności także PESEL albo datę urodzenia. Potem przejdź do sedna, czyli do tego, kogo powołujesz do spadku. Jeśli chcesz, żeby cały majątek przypadł jednej osobie, napisz to wprost, na przykład: do całości spadku powołuję. Jeśli dzielisz majątek między kilka osób, wskaż udziały, najlepiej w ułamkach albo procentach, tak żeby się sumowały do całości.

Jeśli masz wcześniejszy testament i chcesz go zastąpić, dopisz, że wszystkie wcześniejsze testamenty odwołujesz. Inaczej sąd będzie próbował pogodzić stare pismo z nowym, a to bywa źródłem sporu.

Na końcu, pod całą treścią, podpisz się pełnym imieniem i nazwiskiem oraz wpisz datę. Podpis pod treścią jest istotny, bo to, co znajdzie się pod podpisem, może być potraktowane jako niebędące częścią testamentu.

Napisz czytelnie i bez skreśleń. Jeśli się pomylisz, lepiej napisać całość od nowa niż zostawiać poprawki, przy których ktoś potem będzie się zastanawiał, czy to na pewno Twoja ręka i Twoja wola. Nie potrzebujesz świadków ani niczyjego podpisu obok. To ma być pismo jednej osoby, czyli Twoje. Testamentu nie sporządza się wspólnie z małżonkiem na jednej kartce, każdy pisze swój osobny.

Co jeszcze możesz w nim zawrzeć

Testament to nie tylko wskazanie spadkobierców. Możesz w nim także:

• Zapisać komuś konkretną rzecz albo kwotę w formie zwykłego zapisu, czyli zobowiązać spadkobiercę, żeby ją tej osobie wydał.
• Wydziedziczyć osobę z najbliższej rodziny, czyli pozbawić ją prawa do zachowku, ale tylko z przyczyn wskazanych w ustawie i pod warunkiem, że powód wydziedziczenia wyraźnie w testamencie napiszesz. Samo pominięcie kogoś w testamencie to nie to samo co wydziedziczenie, bo pominięty i tak może domagać się zachowku.
• Wskazać wykonawcę testamentu, czyli osobę, która dopilnuje, żeby Twoja wola została zrealizowana.
• Nałożyć na spadkobiercę polecenie, na przykład prośbę o zaopiekowanie się zwierzęciem albo grobem.

Jeśli planujesz wydziedziczenie albo zależy Ci na skomplikowanym podziale, to jest moment, w którym warto pismo skonsultować, bo tu najłatwiej o sformułowanie, które sąd potem odczyta inaczej, niż chciałeś.

Gdzie go przechować

Najlepszy testament na nic się nie zda, jeśli po Twojej śmierci nikt go nie znajdzie albo znajdzie go osoba, której nie na rękę jego treść. Trzymaj go w bezpiecznym, ale znanym miejscu i powiedz zaufanej osobie, gdzie leży.

Możesz też oddać testament na przechowanie notariuszowi. Notariusz może również zarejestrować informację o istnieniu testamentu w Notarialnym Rejestrze Testamentów. Sam rejestr nie ujawnia treści za Twojego życia, a po śmierci pozwala spadkobiercom ustalić, że testament w ogóle istnieje i u kogo się znajduje. To rozwiązanie warte rozważenia zwłaszcza wtedy, gdy obawiasz się, że pismo mogłoby zaginąć.

Błędy, które unieważniają testament

Napisanie treści na komputerze albo na maszynie i tylko podpisanie odręczne. Cały tekst musi wyjść spod Twojej ręki.

Poproszenie kogoś, żeby spisał testament za Ciebie, choćby najdokładniej pod dyktando. Testament własnoręczny pisze wyłącznie sam spadkodawca.

Brak podpisu albo podpis w środku dokumentu, nad częścią rozrządzeń. Podpis ma zamykać treść, nie stać w jej środku.

Wspólny testament dwóch osób na jednej kartce, na przykład małżonków. Każdy pisze osobny.

Sporządzenie testamentu przez osobę, która w chwili pisania nie miała pełnej zdolności do czynności prawnych albo nie działała świadomie. Testament ma spisać osoba pełnoletnia, nieubezwłasnowolniona, w pełni świadoma tego, co robi.

Liczenie na zapis windykacyjny w piśmie odręcznym. Jeśli chcesz z całą pewnością przekazać konkretną rzecz konkretnej osobie, idź do notariusza.

Pytania

Czy testament napisany na komputerze i podpisany długopisem jest ważny? Nie. Testament własnoręczny musi być w całości napisany Twoją ręką. Wydruk, nawet z odręcznym podpisem, jest nieważny. Jeśli chcesz mieć wersję pisaną na komputerze, jedyną drogą jest testament notarialny.

Czy potrzebuję świadków? Nie. Do testamentu własnoręcznego świadkowie nie są potrzebni i nie muszą się pod nim podpisywać. Świadkowie pojawiają się przy innych formach testamentu, na przykład ustnym.

Czy brak daty unieważnia testament? Nie zawsze, ale potrafi wywołać poważne wątpliwości, zwłaszcza gdy testamentów jest kilka i trzeba ustalić, który jest najnowszy. Zamiast się na to narażać, po prostu zawsze wpisuj datę.

Czy mogę zmienić testament po jego napisaniu? Tak, w każdej chwili. Możesz napisać nowy, a w nim odwołać poprzedni, możesz też stary testament po prostu zniszczyć. Żeby uniknąć chaosu, w nowym piśmie napisz wyraźnie, że wcześniejsze testamenty odwołujesz.

Czy mogę wydziedziczyć dziecko albo małżonka? Możesz pozbawić najbliższą osobę prawa do zachowku, ale tylko z przyczyn wskazanych w ustawie i pod warunkiem, że powód wydziedziczenia jasno w testamencie opiszesz. Samo pominięcie kogoś nie odbiera mu prawa do zachowku.

Czy testament trzeba gdzieś zgłosić albo zarejestrować? Nie ma takiego obowiązku. Możesz go trzymać w domu. Dla bezpieczeństwa możesz jednak oddać go na przechowanie notariuszowi i zarejestrować informację o jego istnieniu w Notarialnym Rejestrze Testamentów, co ułatwi bliskim odnalezienie go po Twojej śmierci.

Podstawa prawna

Kodeks cywilny: art. 949, art. 941, art. 942, art. 944, art. 959 i nast., art. 968, art. 981(1), art. 986, art. 1008-1009. Informacje o rejestracji: Notarialny Rejestr Testamentów prowadzony przez Krajową Radę Notarialną.